Hôm 2-5, máy chiến đấu của Jordan đã tấn công vào những địa điểm được cho là “nhà máy và phòng thí nghiệm” sản xuất ma túy ở miền Nam Syria. Điều này chứng tỏ tỉnh Suwayda đang nổi lên như một trung tâm quan trọng cho việc sản xuất Captagon (còn gọi là Fenethylline, một loại ma túy tổng hợp gây nghiện cao, thường được gọi là “ma dược” của phiến quân).
Sự chuyển dịch thành trung tâm Captagon
Nếu như trước kia, ngành công nghiệp sản xuất Captagon trị giá hàng tỷ USD một phần liên quan đến các thế lực có quan hệ với chính phủ của cựu Tổng thống Bashar al-Assad, thì các cuộc điều tra và hoạt động quân sự gần đây (được gọi là “Chiến dịch ngăn chặn của Jordan”) lại cho thấy hoạt động buôn bán này đã tìm thấy một nơi trú ẩn mới ở tỉnh phía Nam bất ổn này. Các cuộc không kích gần đây nhắm mục tiêu cụ thể vào các địa điểm liên quan đến lực lượng Vệ binh Quốc gia (lực lượng dân quân trung thành với Sheikh Hikmat al-Hijri - nhân vật có ảnh hưởng trong cộng đồng thiểu số người Druze ở Syria và phản đối mạnh mẽ nhất tân Tổng thống Ahmed Al-Sharaa). Đặc biệt, các cuộc đụng độ giữa quân đội Syria và các lực lượng dân quân Druze (được Israel hậu thuẫn vào năm 2025) càng làm sâu sắc thêm sự cô lập của Suwayda với nhà nước Syria, khi mà Vệ binh Quốc gia trở thành lực lượng thống trị ở đó.
Việc thiếu kiểm soát của chính phủ đối với các khu vực biên giới của Syria, đặc biệt là ở miền Nam, đã thúc đẩy dòng chảy Captagon tiếp tục diễn ra. Kể từ khi chế độ Tổng thống al-Assad sụp đổ, Damascus đã phải vật lộn để duy trì sự hiện diện ổn định ở Suwayda. Sau các sự kiện tháng 7-2025, khi lực lượng chính phủ và các bộ lạc Bedouin đụng độ với các phe phái Druze khiến hơn 1.000 người thiệt mạng, tỉnh này trở nên phân mảnh. Damascus chỉ còn giữ quyền kiểm soát các phần phía Bắc và phía Đông vùng nông thôn, trong khi các phe phái Druze củng cố quyền kiểm soát các khu vực phía Nam và thành phố Suwayda.
Những kẻ buôn lậu ở Suwayda không thuộc về một phe phái hay giáo phái nào. Sự sụp đổ của chính quyền đã tạo điều kiện cho các đối tượng cơ hội trong cộng đồng kiếm lợi. Đáng chú ý, một nhân vật bị nhắm mục tiêu trong các cuộc tấn công của Jordan là Fares Saymoua (người Druze) đã sống sót. Có nhiều nguồn tin cho rằng Saymoua có quan hệ lâu dài với bộ máy an ninh chế độ cũ của Syria và Hezbollah ở Lebanon. Saymoua nắm quyền kiểm soát các hoạt động buôn lậu, tận dụng mạng lưới các nhà buôn địa phương, bao gồm cả các thành viên của gia đình Druze Mazher vốn được cho là “điều hành một nhà máy điều chế Captagon”...
Theo trang tin điều tra Forbidden Stories, tình hình này đã khiến Suwayda trở thành “điểm nóng” cho hoạt động buôn bán Captagon, với các phần tử liên kết với lực lượng Vệ binh Quốc gia không chỉ bị cáo buộc thiết lập các phòng thí nghiệm và kho chứa ma túy trong tỉnh, mà còn điều hành các đường dây buôn lậu vượt ra ngoài biên giới Syria.
Trục Damascus - Amman mới
Đối với Jordan, việc Suwayda nổi lên như một trung tâm sản xuất Captagon đã trở thành tình trạng khẩn cấp quốc gia, khi loại ma túy này ngày càng phổ biến. Đại tá Abdullah al-Sarhan - một phi công Jordan đã nghỉ hưu, lưu ý rằng các cuộc tấn công “phủ đầu” hôm 2-5 là hành động cần thiết, vì phương thức buôn lậu ma túy đã phát triển đáng kể. “Phòng thủ tốt nhất là tấn công tốt nhất” - ông al-Sarhan nói với Al Jazeera. Ông al-Sarhan lập luận rằng Jordan cần phải tiến hành các cuộc không kích để kiềm chế hoạt động buôn bán ma túy, vì các phòng thí nghiệm Captagon ở Suwayda thường được che chắn bởi địa hình hiểm trở, trong khi các nhóm tội phạm ở Syria sử dụng các kỹ thuật tiên tiến, chẳng hạn như máy bay không người lái, để vận chuyển hàng cấm qua biên giới.
Tính từ đầu năm đến tháng 5-2026, Jordan đã chặn bắt ít nhất 60 vụ buôn lậu ma túy xuyên biên giới từ Syria, phần lớn trong số đó dựa vào khinh khí cầu để vận chuyển ma túy, một phương pháp ngày càng phổ biến, thay thế việc buôn lậu theo đường bộ. Những kẻ buôn lậu phóng những quả bóng bay chứa đầy khí heli từ lãnh thổ Syria, dựa vào gió để đưa chúng vào Jordan. Khinh khí cầu được trang bị bộ hẹn giờ và cơ chế thả từ xa cho phép người điều khiển thả hàng hóa xuống lãnh thổ Jordan, nơi có người đợi sẵn. Phương pháp này làm giảm đáng kể nguy cơ đối đầu với lực lượng an ninh của Jordan.
Trước làn sóng buôn lậu gia tăng, Jordan buộc phải hành động quân sự. Các cuộc tấn công ngày 2-5 là lần đầu tiên các lực lượng nhắm mục tiêu vào cả phía Nam và phía Bắc Suwayda, bao gồm các trung tâm đô thị như Shahba. Thiếu tướng Mamoun Abu Nowar - một nhà phân tích quân sự đã nghỉ hưu người Jordan cho rằng, hành động của vương quốc gửi một thông điệp rõ ràng đến các thế lực hoạt động ở miền Nam Syria. “An ninh quốc gia của Jordan gắn liền, mật thiết với an ninh quốc gia của Syria” - ông Abu Nowar nói. Ông cũng nhắc thêm, các cuộc tấn công không chỉ nhằm răn đe băng đảng ma túy mà còn cả các thế lực bên ngoài đang tìm cách lợi dụng cuộc tranh giành quyền lực giữa chính phủ trung ương ở Damascus với các phe phái người Druze.
“Đây là thông điệp gửi đến những kẻ trong liên minh Suwayda đang hợp tác với Israel và gửi đến chính Israel: Đừng có ý định thực hiện bất kỳ dự án nào trong tương lai trên biên giới của chúng tôi. Jordan sẽ không ngần ngại tấn công những ổ nhóm này” - ông Abu Nowar kết luận.
Những diễn biến này còn cho thấy một liên minh đang nổi lên giữa chính phủ Syria mới và Jordan nhằm phá hủy cơ sở hạ tầng ma túy đang phát triển mạnh ở Suwayda để ngăn chặn sự lan rộng của Captagon. Một nguồn tin từ chính phủ Jordan nói với Al Jazeera rằng vương quốc này sẽ không còn dung thứ cho sự hiện diện của các cơ sở sản xuất ma túy ngay sát biên giới, nhưng nhấn mạnh rằng chiến dịch hôm 2-5 được tiến hành hoàn toàn phối hợp với chính quyền Syria mới nhằm bảo vệ an ninh quốc gia của cả hai nước.
Yếu tố Israel và Mỹ
Xung đột về buôn bán ma túy ở Suwayda có khả năng lôi kéo các cường quốc khu vực rộng lớn hơn. Các quan chức Israel trước đây đã tìm cách tự định vị mình là người bảo vệ cộng đồng người Druze ở Syria. Đầu tháng 3-2025, Thủ tướng Benjamin Netanyahu đe dọa sẽ đưa quân đội Israel tiến ra ngoại ô Damascus với lý do là bảo vệ các nhóm thiểu số tôn giáo của Syria. Tuy nhiên, Mỹ đã báo hiệu sự phản đối của mình đối với những leo thang như vậy vào tháng 7-2025. Khi đó, Bộ Ngoại giao Mỹ đã công khai chỉ trích các cuộc không kích của Israel ở miền Nam Syria, kêu gọi sự tham gia ngoại giao và thúc giục Chính phủ Syria dẫn đầu con đường hướng tới sự ổn định. Đây là lập trường phù hợp với những nỗ lực hiện tại của cả Amman và Damascus nhằm củng cố an ninh biên giới và loại bỏ sự hiện diện của Captagon khỏi Syria.
Dự báo điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Tình hình ở Suwayda vẫn rất bất ổn với phần lớn tỉnh này vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát của Chính phủ Syria. Chính phủ Syria và Jordan quyết tâm phá vỡ các tuyến đường kinh tế bất hợp pháp được cho là do lực lượng Vệ binh Quốc gia điều hành, trong khi các phần tử tội phạm hầu như không có động lực nào để từ bỏ hoạt động buôn bán béo bở này mà không cần chiến đấu. Cuộc chiến giành quyền kiểm soát Suwayda hiện là một phép thử quan trọng đối với sự ổn định của Syria, bởi nó có những tác động rộng lớn hơn vượt ra ngoài biên giới nước này.
