Nhiều ngày nay, hình ảnh dễ nhận thấy tại các điểm mua bán vàng, bạc địa bàn Hà Nội là những tấm biển ‘hết hàng’, ‘chỉ nhận đặt trước’ được đặt trước cửa. Người dân có nhu cầu mua những tài sản này sẽ thanh toán tiền theo giá tại thời điểm giao dịch nhưng không nhận được vàng, bạc ngay mà chỉ có giấy hẹn hoặc hợp đồng xác nhận mua bán, còn thời điểm nhận hàng phụ thuộc hoàn toàn vào nơi bán, dao động từ vài ngày đến 4, 5 tháng.
Bà Phạm Thị Thu Vân ở phường Ba Đình, Hà Nội cho biết, khi mua bạc tại một của hàng trên phố Trần Nhân Tông, bà nhận được giấy hẹn 3 tháng sau lấy bạc. “Dù những người mua cùng tôi khẳng định, việc mua bán trên giấy vẫn diễn ra bình thường và người cầm giấy hẹn có thể bán lại bất cứ lúc nào khi có nhu cầu nhưng tôi vẫn không yên tâm, ngày nào cũng theo dõi giá bạc rồi thấp thỏm không yên, chỉ sợ đến ngày hẹn mà bên bán vẫn không giao hàng’ – chị Vân chia sẻ.
Không chỉ mua bán vàng bạc trên giấy, khi các cửa hàng vàng bạc khan hiếm hàng, việc mua bán ‘qua tay’ trên các hội, nhóm mạng xã hội diễn ra khá nhộn nhịp. Giá bán tại các hội nhóm này thường cao hơn các cửa hàng, doanh nghiệp kinh doanh chính ngạch từ 3-4 triệu đồng/lượng nhưng hàng luôn có sẵn, người mua được nhận vàng, bạc ngay sau khi giao đủ tiền.
Theo các chuyên gia pháp lý, việc mua bán vàng, bạc qua các hội, nhóm tiềm ẩn nhiều nguy cơ như khó kiểm soát hàm lượng vàng, bạc, thiếu hóa đơn chứng từ và không phải ai cũng đủ kinh nghiệm để phân biệt hàng thật, hàng giả, hàng pha trộn tạp chất, kém chất lượng.
Còn khi mua vàng bạc qua giấy, người mua sẽ đứng trước rủi ro khi giá có thể tăng nhanh, nhưng cũng có thể giảm sâu trong thời gian ngắn. Bên cạnh đó, ‘tài sản trên giấy’ không phải là một loại tài sản theo nghĩa pháp lý mà chỉ các quan hệ nghĩa vụ gắn với tài sản chưa được xác lập đầy đủ quyền sở hữu, trong khi đó, pháp luật chỉ bảo vệ hiệu quả khi quyền tài sản đã được xác lập và định danh rõ ràng.
Ngoài ra, khi giao dịch ‘trên giấy’, người mua thực chất chỉ đang nắm giữ quyền yêu cầu trong tương lai, chứ chưa có quyền tài sản hoàn chỉnh, càng chưa thể nói đến quyền sở hữu.
Khi quyền của người mua không được định danh rõ ràng, việc bảo vệ quyền lợi sẽ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào hợp đồng và khả năng thực hiện nghĩa vụ của bên bán. Nếu bên bán chậm giao, không giao hàng hoặc mất khả năng thực hiện nghĩa vụ sẽ phát sinh quan hệ tranh chấp dân sự. Khi đó, bên mua muốn đòi lại được số tiền mình đã thanh toán là không đơn giản.
Do vậy, để hạn chế rủi ro, trước khi quyết định tham gia bất kỳ giao dịch tài sản ‘trên giấy’ nào, mỗi cá nhân cần biết rõ mình đang sở hữu quyền gì trước pháp luật và được bảo vệ đến đâu, tránh tình trạng chạy theo tâm lý đám đông để rồi ‘tiền mất, tật mang’.
