Anh Mai Hữu Tín, Phó Chủ tịch Hội LHTN Việt Nam
Tôi bắt đầu tự nuôi sống mình ở tuổi 14 và có công việc chính thức đầu tiên vào năm 1988, lúc tôi 19 tuổi, với vị trí là phiên dịch tiếng Anh của một công ty xuất nhập khẩu. Tôi tham gia thi tuyển vào công ty đó cũng như mọi người khác. Và rất may là những người làm công tác tuyển dụng ở đó đã lựa chọn khả năng thật của tôi chứ không phải dựa vào bằng cấp hay quan hệ. Bạn luôn cần có một chút may mắn trong đời, trên nền tảng chuẩn bị thật kỹ lưỡng của cá nhân bạn!
Đó là một công ty quốc doanh. Tôi vừa học, vừa làm, và đến năm 23 tuổi thì được tuyển làm giám đốc một công ty tư nhân. Tôi tiếp tục vừa học, vừa làm, vừa thử sức mình ở một số công ty khác, bao gồm cả các công ty của nước ngoài, cho đến khi quyết định ra công ty riêng của mình vào năm 1998. Tóm lại là tôi có 10 năm đi làm thuê ở đủ các loại hình doanh nghiệp khác nhau. Bạn rất cần tích lũy kinh nghiệm trước khi có thể tự tin ra riêng. Và kinh nghiệm có nghĩa là mỗi một năm làm việc bạn có được kiến thức mới lớn hơn nhiều so với năm cũ chứ không có nghĩa là bạn lấy năm đầu tiên và lập lại nhiều lần. Đây là điều tôi thường thấy ở nhiều nơi. Rất nhiều người sống lâu lên lão làng chứ không phải do họ có năng lực vượt trội so với đồng nghiệp nhờ tự thân học tập, phấn đấu và tích lũy tri thức.
Đến nay thì tôi đã có hơn 16 năm điều hành doanh nghiệp của riêng mình, bao gồm 25 công ty con và 14 công ty liên kết, với hơn 20.000 lao động, đối tác và chuyên gia nước ngoài của khoảng 10 quốc tịch khác nhau.
Khi cho ra đời doanh nghiệp riêng của mình, thu nhập đã không còn là yếu tố quyết định đối với tôi. Mức lương của một giám đốc làm thuê, dù là cách đây 16 năm hay bây giờ, chắc chắn là đủ để đáp ứng các nhu cầu cơ bản của một gia đình bình thường. Yếu tố thôi thúc lớn nhất là sự tự do thực hiện các ý tưởng của mình, vận dụng hết khả năng của mình và được thử thách bản thân mình ở mức cao nhất. Tất nhiên với nhiều bạn trẻ ngày hôm nay thì việc khởi nghiệp làm doanh nhân không phải là cơ hội duy nhất để chứng minh được mình như tôi đã làm. Nhưng lúc đó với tôi thì làm doanh nhân xem ra là con đường phù hợp nhất và nhiều thách thức nhất. Và tôi đã chọn con đường đó, với số vốn khởi nghiệp tương đương với 100 triệu đồng ngày hôm nay.
Mãi về sau này tôi mới được học rằng 3 tố chất cần có để làm một doanh nhân thành công là khả năng lãnh đạo, khả năng sáng tạo và khả năng chấp nhận rủi ro. Nghe to tát quá phải không các bạn? Cá nhân tôi cho rằng doanh nhân cũng là một nghề như mọi nghề khác. Và bạn chỉ có thể thành công với nghề bạn chọn khi bạn thật sự đam mê với nghề đó. Như thế nào là thật sự đam mê? Nói đơn giản nhất là mỗi buổi sáng đam mê đó đủ lớn để lôi bạn ra khỏi giường, kéo bạn đến nơi làm việc, giữ bạn tập trung với công việc đó 8 giờ liên tục không ngừng nghỉ và sau đó vẫn khiến bạn suy nghĩ cách làm cho công việc đó tốt hơn, hiệu quả hơn dù không ai bắt bạn phải làm như vậy cả. Một lời khuyên rất hay mà tôi đã đọc được là "Hãy tìm một công việc mà bạn yêu thích, để rồi bạn không phải làm việc một ngày nào nữa trong cả đời mình". Nếu việc nào đó khiến bạn yêu thích thì việc đó không còn là công việc nữa. Tôi may mắn chọn đúng công việc tôi yêu thích là làm doanh nhân. Và khi đứng đúng vai trò doanh nhân thì thật sự là tôi không có cảm giác mình đang phải làm việc. Ngay lúc này đây thì, thưa các bạn, tôi đang làm việc. Và đang cố gắng làm thật nghiêm túc...
Gần đây mọi người thường nói nhiều đến khái niệm cho rằng 3 trụ cột tạo ra mọi sự phát triển của xã hội là nhà nước pháp quyền, kinh tế thị trường và xã hội dân sự, đại diện bởi 3 con người cụ thể là công chức, doanh nhân và công dân. Công chức hay doanh nhân đều là công dân. Và do vậy mới có câu hỏi đang khá phổ biến trong sinh viên, trong thanh niên là nên chọn công chức hay doanh nhân làm nghiệp của mình. Tôi chưa bao giờ nghĩ đến việc mình sẽ làm công chức, có lẽ vì nhận thức được rằng mình không phù hợp với công việc này. Nhưng tôi mong rằng sẽ ngày càng có thêm nhiều bạn trẻ lập thân, lập nghiệp với mục tiêu trở thành doanh nhân. Một điều chắc chắn nhất tôi có thể nói với các bạn khi làm doanh nhân là: Bạn sẽ không bao giờ có 2 ngày làm việc giống hệt như nhau, bởi dù bạn có hoạch định tốt như thế nào thì độ dài, tính chất phức tạp, những biến cố phát sinh, những con người bạn gặp trong 2 ngày làm việc đó sẽ khác nhau. Sự đa dạng, phức tạp đó tạo ra một cuộc sống vô cùng nhiều màu sắc. Điều đó chẳng phải thú vị lắm sao?
Vậy thì điều gì tạo nên một doanh nhân thành công? Và thanh niên cần chuẩn bị gì để có thể trở thành doanh nhân thành công?
Tôi e rằng sẽ không có câu trả lời nào là chính xác và đầy đủ cả.
Loại bỏ những yếu tố không kiểm soát được như may mắn chẳng hạn, hoặc những yếu tố thường thấy ở châu Á mà người bình thường khó có được như quan hệ tốt, thì tôi cho rằng ít nhất những sự chuẩn bị tốt dưới đây sẽ giúp ích rất nhiều cho các bạn đang phấn đấu lập thân, lập nghiệp thành công, bao gồm cả trở thành doanh nhân:
1. Xác định được ngành nghề yêu thích nhất: Điều tưởng đơn giản này lại rất khó trả lời. Hầu hết mọi người muốn mình hạnh phúc, giàu có, nổi tiếng nhưng lại không trả lời được là sẽ theo đuổi ngành nghề gì để đạt được những điều đó, dù thực tế cho thấy là hầu hết ngành nghề đều có thể đem lại những điều này nếu bạn là siêu sao trong nghề. Ngay trong kinh doanh thôi đã có hàng ngàn lĩnh vực bạn có thể theo đuổi. Và không phải ai ngay từ đầu cũng có thể chọn đúng nghề mình thích. Nhiều người phải mất hàng chục năm mới chọn được đúng lĩnh vực mà nếu phải mất hết để làm lại từ đầu họ vẫn sẽ chọn nghề đó. Chúng tôi vẫn thường nói đùa với nhau rằng bạn chỉ không thể chọn nơi mình sinh ra và không thể chọn người làm cha mẹ của mình. Còn lại thì đều có thể chọn được. Và nếu lỡ chọn sai thì luôn có thể chọn lại, không chỉ một mà là nhiều lần. Điều quan trọng là phải kịp chọn được nghề mà bạn yêu thích nhất đó để đeo đuổi khi sức khỏe của bạn còn cho phép. Điều đó dẫn tới sự chuẩn bị thứ hai.
2.Sức khỏe: Việc này thì ai cũng có thể chuẩn bị được từ rất sớm, bởi không có chọn lựa nào khác. Việc chuẩn bị tốt cho sức khỏe cũng tạo được cho bạn một tính cách khác cực kỳ quan trọng cho thành công trong tương lai, nhất là với doanh nhân. Đó là khả năng tự kiểm soát. Sẽ có những lúc bạn buộc phải làm việc gần 20h mỗi ngày trong một đến vài tuần. Sẽ có những lúc bạn phải thử thách thần kinh với những đối thủ có sức khỏe tâm sinh lý đều rất tốt vài đêm. Sẽ có những lúc bạn phải chấp nhận uống nhiều để chứng tỏ sự chân tình. Không có sức khỏe bạn sẽ không làm được như vậy. Tập luyện không thôi là chưa đủ. Nếu bạn chơi tennis hàng ngày nhưng cứ đều đều nạp vào 10 lon bia 3 lần mỗi tuần; nếu bạn không kiềm lòng được trước những món ăn béo, ngọt; nếu bạn thích tinh bột hơn rau ... thì dù bạn làm nghề gì tôi cũng e rằng hạnh phúc rất dễ lìa xa bạn. Không có hạnh phúc thì bạn thành công để làm gì? Tôi biết rằng cơ thể tôi cần bình quân 2.500 calories/ngày, và do vậy tôi không cho phép mình nạp vào hơn 17.500 calories/tuần. Phải tính theo tuần bởi vì doanh nhân Việt Nam rất khó giữ kỉ luật ăn uống hàng ngày, nhưng luôn có thể cân đối theo tuần. Tôi đã biết có lãnh đạo cấp tỉnh không chọn lãnh đạo trẻ cấp huyện trở lên có vòng bụng lớn hơn vòng ngực. Và tôi rất thích thú với cách làm này!
3. Xây dựng lực lượng: Mọi cơ nghiệp lớn, dù trong lĩnh vực nào, đều khó có thể do một người làm nên. Chỉ 10% của một chiếc bánh lớn cũng lớn hơn nhiều lần so với một chiếc bánh nhỏ. Bạn không thể biết hết, giỏi hết. Do vậy bạn cần người: những người thật sự giỏi, tâm huyết, cùng chí hướng để bổ sung những gì bạn thiếu. Cơ nghiệp càng lớn thì bạn càng khó chọn đủ người trong gia đình mình hay từ những bạn bè thân thuộc chung quanh mình mà cần phải đi tìm, mời gọi, kết thân, và thuyết phục nhau hành động vì mục đích chung. Làm được điều này cũng chứng tỏ khả năng lãnh đạo, qui tụ và chia sẻ của bạn. Lực lượng của bạn càng tinh nhuệ thì khả năng thành công càng cao. Do vậy đừng giới hạn suy nghĩ của các bạn rằng vốn chỉ là tiền. Vốn là kiến thức, là ý tưởng, là quyết tâm hành động. Rất nhiều người trở thành doanh nhân giỏi chủ yếu dựa vào ý tưởng và khả năng quản lý chứ không phải vì họ có tiền. Nhiều người hỏi tôi rằng tôi quản lý vài chục công ty của mình bằng cách nào? Câu trả lời là tôi không hề quản lý. Bởi tôi không thể quản lý tốt hơn các cộng sự của tôi. Mỗi người có một việc và tôi chỉ cần làm tốt phần việc của mình cả bộ máy sẽ chạy đều. Bộ máy đó tôi bắt đầu xây dựng từ lúc nào? Từ lúc tôi học lớp 10. Và một trong các thành viên đầu tiên từ lúc đó là ....vợ tôi.
Quá dài rồi phải không các bạn? Tôi chỉ xin nói thêm vài lời sau: Đến tận bây giờ, với tất cả những gì mà các doanh nhân Việt Nam đã thể hiện, và với mọi chính sách hết sức tích cực của nhà nước ta, tôi vẫn nhìn thấy ở rất nhiều nơi, ở nhiều cấp độ, những đánh giá, nhìn nhận, và cả thái độ mang tính tiêu cực đối với doanh nhân. Rõ ràng là trong bất kỳ ngành nào, lĩnh vực nào cũng có những con sâu làm rầu nồi canh, rõ ràng là doanh nhân Việt Nam còn phải cố gắng rất nhiều, rất lâu, mới đủ sức so bì với các đồng nghiệp của mình trên toàn thế giới. Do vậy mà chúng tôi rất cần sự lắng nghe, sự thông cảm và thấu hiểu của những người có trách nhiệm, trong đó có các bạn ngồi đây.
Hãy hỏi những doanh nhân Việt Nam đã bắt đầu tạo dựng được sự nghiệp nhưng chưa phải lớn lắm xem họ đang phấn đấu vì cái gì? Câu trả lời thường là vì hạnh phúc cá nhân, gia đình và người lao động của họ. Quá đáng trân trọng phải không? Hãy hỏi những doanh nhân Việt Nam lớn hơn, thành công hơn, đã khẳng định được tên tuổi, thương hiệu, những người không còn xem vật chất là đích đến, xem họ đang phấn đấu vì cái gì? Đâu đó trong câu trả lời bạn sẽ nghe được những từ như Việt Nam, đất nước, quê hương, dân tộc v.v... thật trân trọng và trìu mến. Khó khăn lắm, gian khổ lắm họ mới dựng nghiệp được thành công. Hãy góp sức thêm cho tất cả họ.
Hãy cùng chung sức tạo dựng một môi trường kinh doanh ít nhất phải thuận lợi như các nước ASEAN khác, mà cụ thể nhất là so với Singapore. Trong bức tranh kinh tế chung của đất nước những năm gần đây thì càng lúc vai trò của khối đầu tư nước ngoài ngày càng lớn hơn. Điều đó chứng tỏ rằng Việt Nam là một nơi nhiều cơ hội và đáng để làm ăn. Thế nhưng vai trò của khối doanh nghiệp tư nhân dân tộc ngày càng mờ nhạt đi, nhất là trong sản xuất và phân phối. Tất cả chúng ta cùng cần chung tay góp sức cải thiện tình hình này, để thật sự nền kinh tế Việt Nam phải do người Việt Nam làm chủ.
Tôi cũng có dịp đi nhiều, tiếp xúc nhiều, và luôn bất ngờ trong những năm gần đây về những tiến bộ của thanh niên, của doanh nhân trẻ ở các nước từng đứng dưới chúng ta. Các bạn trẻ Campuchia, Lào và Myanmar ngày hôm nay sử dụng ngoại ngữ thành thạo, tự tin hội nhập, sẵn sàng xung phong gánh vác trách nhiệm khu vực chứ không chỉ riêng trong lãnh thổ của họ. Tôi mong lắm thay được nhìn thấy nhiều hơn những biểu hiện như vậy từ chính người Việt chúng ta, bởi tôi biết rất rõ các phẩm chất của người Việt không hề thua kém phẩm chất của bất kỳ dân tộc nào trên thế giới này cả.
Chúng ta càng hội nhập thì tính cấp thiết của việc chứng minh chúng ta là ai ngày càng bức bối. Tổ quốc đang gọi. Chúng ta phải trả lời.
