Ba lý do khiến lãi suất tiếp tục tăng
Trong báo cáo mới nhất, các nhà phân tích Công ty Chứng khoán MBS, sau khi đã tăng mạnh trong quý IV/2025, mặt bằng lãi suất huy động 12 tháng có thể sẽ tiếp tục tăng thêm 50 điểm cơ bản trong năm 2026 tạo lập mặt bằng giá mới. Có ba nguyên nhân chính khiến xu hướng tăng lãi suất tiếp diễn, cụ thể:
Thứ nhất, do nới rộng chênh lệch cho vay và tiền gửi tại các ngân hàng thương mại. Nhu cầu vốn của nền kinh tế được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong 5 năm tới trong khi đó tiền gửi đang dịch chuyển sang các kênh đầu tư ít thanh khoản khác như vàng, USD, bất động sản làm tốc độ vòng quay vốn trong nền kinh tế chậm lại.
Thứ hai, chênh lệch cấu trúc kỳ hạn huy động và cho vay chưa được cải thiện. Hiện nay tỷ lệ tiền gửi kỳ hạn ngắn (dưới 6 tháng) vẫn đang chiếm tỷ lệ chủ đạo 80% tổng tiền gửi hệ thống, trong khi nhu cầu vốn trung và dài hạn cho kế hoạch đầu tư hạ tầng là rất lớn, dẫn đến áp lực thiếu hụt vốn dài hạn trong hệ thống.
Thứ ba, nợ xấu vẫn đang duy trì ở mức cao, trong khi tỷ lệ bao phủ đang giảm cho thấy áp lực trích lập dự phòng của NHTM tiếp tục tăng lên trong tương lai. Đây cũng là một yếu tố khiến lãi suất khó giảm trong thời gian tới.
Chưa kể, lãi suất trên thế giới có xu hướng giảm chậm lại, một số quốc gia thậm chí còn tăng lãi suất là yếu tố tác động đến lãi suất trong nước.
Mặc dù thị trường đang kỳ vọng Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) sẽ cắt giảm lãi suất thêm hai lần nữa trong 2026 song theo quan điểm của MBS ít nhất là đến tháng 5/2026, trong 3 cuộc họp còn lại dưới thời Chủ tịch Powell, Fed sẽ chỉ có 1 lần giảm lãi suất với khoảng 25 điểm cơ bản.
Nguyên nhân do lạm phát Mỹ được dự báo khó giảm về mức kỳ vọng do chính sách thuế quan, hạn chế nhập cư, nhu cầu năng lượng liên quan đến AI, cùng với cắt giảm thuế tác động đến giá cả trong thời gian tới.
Trong khi đó, xu hướng tăng lãi suất bắt đầu xuất hiện. Sau lần giảm gần nhất vào tháng 6/2025, NHTW Châu Âu sẽ giữ lãi suất ổn định và khả năng tăng nhẹ vào cuối năm 2026.
Tại Châu Á, NHTW Nhật Bản đã nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản vào 19/12, đưa lãi suất lên 0,75% – cao nhất từ năm 1995, đồng thời dự kiến sẽ tăng lãi suất thêm 25 điểm nữa trong năm 2026.
Trước đó, một số nhận định khác cũng cho rằng lãi suất điều hành có thể tăng trong năm nay. Các chuyên gia Công ty Chứng khoán VPBankS cho rằng Ngân hàng Nhà nước nhiều khả năng vẫn ưu tiên duy trì một bằng lãi suất thấp.
Tuy nhiên, trước áp lực từ tỷ lệ cho vay/huy động (LDR) tăng cao, dự báo nhà điều hành sẽ nâng trần lãi suất huy động thêm 25 điểm cơ bản trong quý II/2026. Tiếp tục sẽ có thêm một đợt tăng lãi suất huy động 25 điểm cơ bản sau đó khoảng một đến hai tháng, nâng tổng mức điều chỉnh tăng trong năm 2026 lên 50 điểm cơ bản.
Bất chấp áp lực, chính sách tiền tệ sẽ vẫn theo hướng hỗ trợ linh hoạt
Về phía Ngân hàng Nhà nước, cơ quan này thừa nhận áp lực thanh khoản thời gian qua, do huy động vốn tăng chậm hơn đáng kể (trên 3%) so với tăng trưởng tín dụng.
Bên cạnh đó, hệ thống ngân hàng còn chịu áp lực cạnh tranh từ các kênh đầu tư khác, khiến tốc độ huy động vốn chưa theo kịp nhu cầu sử dụng vốn của nền kinh tế.
“Ngân hàng Nhà nước đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, đặc biệt là sử dụng linh hoạt các công cụ thị trường mở, sẵn sàng cung ứng vốn, hỗ trợ thanh khoản cho các tổ chức tín dụng, bảo đảm hệ thống ngân hàng hoạt động thông suốt, đáp ứng đầy đủ nhu cầu thanh toán của nền kinh tế. Đây là ưu tiên hàng đầu trong điều hành của NHNN.
Chúng tôi tin tưởng rằng, với các giải pháp đang được triển khai quyết liệt, tình hình thanh khoản sẽ sớm được cải thiện trong thời gian tới, qua đó tiếp tục duy trì ổn định thị trường tiền tệ và môi trường kinh tế vĩ mô", ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ, NHNN cho biết.
Các chuyên gia MBS kỳ vọng chính sách tiền tệ tiếp tục theo hướng hỗ trợ linh hoạt, giúp tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống năm 2026 có thể đạt khoảng 20%. “Tuy nhiên, sự mất cân đối giữa tín dụng và huy động được dự báo khiến mặt bằng lãi suất huy động duy trì xu hướng tăng trong thời gian tới”, MBS đưa ra dự báo.
Cũng theo các chuyên gia, NIM toàn ngành có thể đi ngang hoặc giảm nhẹ trong năm 2026, có thể được hỗ trợ phần nào nhờ các khoản vay trung - dài hạn hết thời hạn ưu đãi và chuyển sang lãi suất thả nổi.
Do đó, MBS kỳ vọng lợi nhuận sau thuế của các ngân hàng theo dõi sẽ tăng khoảng 20,5% trong năm 2026.
