Trong 2 ngày 15 - 16/1, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã tổ chức Hội thảo khoa học: "Đánh giá 5 năm thực hiện Bộ luật Lao động 2019" nhằm đánh giá kết quả thực hiện luật sau 5 năm thực hiện và đánh giá tác động luật với người lao động, đề xuất bổ sung hoàn thiện luật.
Theo Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam Ngọ Duy Hiểu cho biết, Bộ luật Lao động năm 2019 có hiệu lực từ ngày 1/1/2021 với nhiều điểm mới tiến bộ, mang tính đột phá, như: Mở rộng đối tượng áp dụng đối với cả người làm việc không có quan hệ lao động; chế định về hợp đồng lao động được xây dựng theo hướng tăng cường sự linh hoạt trong giao kết, thực hiện và chấm dứt hợp đồng lao động; tăng cường tính linh hoạt, tự chủ của các bên trong quan hệ lao động về tiền lương thông qua đối thoại, thương lượng; linh hoạt, hài hòa hơn về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi và làm thêm giờ...
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, qua 5 năm thực hiện, bối cảnh mới hiện nay đặt ra nhiều vấn đề và yêu cầu cần đánh giá, nghiên cứu để tiếp tục hoàn thiện Bộ luật Lao động 2019.
Tại hội thảo, GS Lê Vân Trình - Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật An toàn vệ sinh lao động đã đưa ra kiến nghị về việc điều chỉnh thời giờ làm việc theo hướng giảm dần, nhằm bảo vệ sức khỏe người lao động và tiệm cận với xu thế quốc tế.
Hiện nay, nhiều quốc gia quy định người lao động làm 40 giờ/tuần. Tiêu biểu như Đức với chính sách 40 giờ/tuần, yêu cầu nghỉ 11 giờ giữa ngày làm việc, làm thêm giờ phải được nêu rõ trong hợp đồng. Hay New Zealand cũng khuyến khích doanh nghiệp áp dụng 40 giờ/tuần, kèm theo nghỉ phép, nghỉ giải lao và làm thêm giờ, còn đề xuất làm việc linh hoạt.
Theo đó, chuyên gia đưa ý kiến về việc xây dựng lộ trình cụ thể giảm thời gian làm việc bình thường từ 48 giờ xuống 44 giờ mỗi tuần và tiến tới 40 giờ/tuần. Đặc biệt, lộ trình này cần được quy định rõ ràng trong luật, thay vì chỉ dừng ở mức khuyến khích như hiện nay, nhất là để bảo vệ người lao động trong các ngành thâm dụng lao động.
Cùng với giờ làm việc cao, GS.TS. Lê Vân Trình cho rằng làm thêm giờ vẫn là vấn đề nổi cộm. Dù pháp luật quy định rõ nguyên tắc tự nguyện, song trên thực tế, sự tự nguyện này nhiều khi mang tính hình thức.
Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), người lao động làm việc trên 48 giờ/tuần có nguy cơ xảy ra tai nạn lao động cao hơn từ 20 - 30% so với nhóm làm việc trong thời gian tiêu chuẩn. Đặc biệt, khi thời gian làm việc vượt quá 55 giờ/tuần, nguy cơ tai nạn lao động nghiêm trọng tăng lên tới 35 - 40%, chủ yếu do suy giảm khả năng tập trung, phản xạ chậm và tình trạng mệt mỏi tích lũy kéo dài.
Trong nước, nghiên cứu của Viện Khoa học, Lao động và Xã hội (nay là Viện khoa học nhà nước và Lao động – Bộ Nội vụ) cho thấy, trong các ngành sử dụng nhiều lao động như may mặc, da giày, chế biến thủy sản, điện tử, tai nạn lao động thường xảy ra nhiều hơn vào cuối ca làm việc và các đợt cao điểm tăng ca, khi người lao động rơi vào trạng thái mệt mỏi, suy giảm khả năng tập trung và phản xạ.
Đồng thời, người lao động thường xuyên làm thêm giờ trên 40 - 50 giờ/tháng có tỷ lệ mắc các triệu chứng mệt mỏi mãn tính, đau đầu, giảm tập trung cao hơn đáng kể so với nhóm không làm thêm hoặc làm thêm ít. Đây là những yếu tố trung gian làm gia tăng nguy cơ xảy ra tai nạn lao động.
Trước thực trạng trên, chuyên gia kiến nghị cần kiểm soát chặt chẽ làm thêm giờ. Bao gồm rà soát toàn diện các trường hợp tăng trần làm thêm, bảo đảm hài hòa giữa sản xuất và sức khỏe. Coi việc quản lý làm thêm giờ là yếu tố nguy cơ về an toàn vệ sinh lao động, gắn liền với trách nhiệm doanh nghiệp và sự giám sát của Công đoàn.
