Cuộc cách mạng chuyển đổi số trong thi hành án dân sự
Ngày 20/1, hệ thống THADS chính thức vận hành Nền tảng số trên toàn quốc với 4 phân hệ (biên lai điện tử, hỗ trợ ra quyết định thi hành án, tổ chức thi hành án, giải quyết khiếu nại, tố cáo). Đây là dấu mốc mang tính bước ngoặt, mở ra kỷ nguyên mới cho công tác thi hành án dân sự - vận hành trên dữ liệu, minh bạch hóa quy trình, hiện đại hóa dịch vụ công tư pháp, hướng tới mục tiêu cao nhất - phụng sự nhân dân, thượng tôn pháp luật.
Thời gian qua, hệ thống THADS phải đối mặt với những áp lực lớn chưa từng thấy. Số lượng vụ việc và khối lượng tiền phải thi hành không ngừng gia tăng, nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng giá trị đặc biệt lớn liên quan đến hàng chục nghìn người cần được thi hành án. Việc chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương hai cấp và thực hiện Hệ thống THADS một cấp tại địa phương đang đặt ra những yêu cầu rất mới trong công tác quản lý, điều hành.
Trong khi đó, sau hơn 16 năm thi hành Luật THADS năm 2008, những giới hạn của mô hình tổ chức cũ đã bộc lộ ngày càng rõ nét trước áp lực thực tiễn. Bộ máy nhiều cấp vận hành theo phương thức quản trị truyền thống lại bộc lộ những “điểm nghẽn” khó khắc phục.
Trong bối cảnh này, chủ trương tinh gọn bộ máy, tổ chức hệ thống THADS theo mô hình “một cấp” tại địa phương được lựa chọn như một quyết định cải cách mang tính bước ngoặt. Từ 1/7, hệ thống THADS được sắp xếp lại theo hướng thống nhất đầu mối chỉ đạo: cấp trung ương chỉ còn Cục Quản lý THADS thuộc Bộ Tư pháp; ở địa phương, 63 Cục THADS cấp tỉnh được tổ chức lại thành 34 cơ quan THADS tỉnh, thành phố, trực tiếp quản lý 355 Phòng THADS khu vực.
“Trước một cuộc cải cách lớn như tổ chức hệ thống THADS theo mô hình “một cấp” tại địa phương, không thể không có những ‘độ rung’ tất yếu… Nhưng điều cốt lõi là cuộc đấu tranh giữa cái cũ đã quen và cái mới đòi hỏi phải thay đổi. Nếu chỉ vì e ngại mà không chuyển động, hệ thống sẽ tự mắc kẹt trong chính giới hạn của mình. Vì vậy, mô hình “một cấp” tại địa phương không chỉ được lựa chọn vì thuận tiện, mà đó là bắt buộc phải thay đổi để vươn lên”, Cục trưởng Cục Quản lý THADS (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thắng Lợi chia sẻ.
Tuy nhiên, tinh gọn bộ máy mới chỉ là “một phần” của công cuộc cải cách. Khi cấp tỉnh phải trực tiếp chỉ đạo nhiều Phòng THADS khu vực trên địa bàn rộng, nếu vẫn vận hành theo phương thức thủ công thì mô hình mới khó bảo đảm thông suốt. Vì vậy, chuyển đổi số trở thành điều kiện tiên quyết, là “mạch máu” của bộ máy tinh gọn, chuyển từ điều hành bằng giấy tờ sang quản trị bằng dữ liệu, giám sát theo thời gian thực và minh bạch hóa toàn bộ quy trình.
Để chuyển đổi số phát huy hiệu quả bền vững, ngành THADS không thể chỉ dựa vào hạ tầng kỹ thuật và nguồn nhân lực. Điều quan trọng hơn là phải có hành lang pháp lý đủ mạnh, đủ rõ. Việc Quốc hội thông qua Luật THADS (sửa đổi) vào ngày 5/12/2025 đã thể chế hóa kịp thời các chủ trương cải cách tư pháp và chuyển đổi số của Đảng, bổ sung nhiều quy định nhằm đưa chuyển đổi số trở thành yêu cầu bắt buộc trong hoạt động thi hành án.
Thời gian xử lý hồ sơ rút ngắn 30%, thủ tục hành chính giảm 80%
Trong bức tranh chuyển đổi số chung, với vị thế là địa phương lớn nhất toàn quốc, đơn vị đi đầu trong trong ứng dụng công nghệ thông tin của Hệ thống, THADS TP. HCM được Bộ Tư pháp giao triển khai thực hiện điểm một số phân hệ của Nền tảng số trong lĩnh vực THADS (biên lai điện tử, quyết định thi hành án, tổ chức thi hành án) và Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) THADS trên Nền tảng IOC chung của Hệ thống, từ đó nhân rộng cho toàn quốc.
Mặc dù mới triển khai trong thời gian ngắn, chuyển đổi số trong THADS đã đạt những kết quả bước đầu rất đáng ghi nhận, tạo khí thế mới cho toàn hệ thống.
Tính đến cuối năm 2025, 100% quyết định thi hành án được ban hành điện tử bằng phần mềm tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI); gần 614.000 biên lai điện tử được ban hành thay cho bản giấy, tương đương với số tiền gần 33.000 tỉ đồng chỉ sau 5 tháng. Quy trình nghiệp vụ từ tiếp nhận hồ sơ đến tổ chức thi hành, thanh toán… được số hóa, minh bạch trên môi trường mạng, tạo điều kiện giám sát theo thời gian thực, loại bỏ những “khoảng mờ” dễ phát sinh tiêu cực. Theo số liệu ban đầu, thời gian xử lý rút ngắn khoảng 30%, thủ tục hành chính giảm tới 80%.
