Trong nhiều năm, ông Aidarous al-Zubaidi là người nắm quyền lực tuyệt đối ở miền Nam Yemen. Vị cựu sĩ quan không quân này đã chuyển từ lãnh đạo phe nổi dậy thành một chính khách được các nhà ngoại giao phương Tây săn đón. Nhưng vào ngày 7-1, con đường chính trị của ông đã có một bước ngoặt nghiêm trọng.
Trong một sắc lệnh làm rung chuyển thỏa thuận chia sẻ quyền lực mong manh của đất nước, ông Rashad al-Alimi - Chủ tịch Hội đồng lãnh đạo Yemen (PLC) đã cách chức ông al-Zubaidi khỏi vị trí thành viên hội đồng, tước bỏ quyền miễn trừ và chuyển vụ việc cho công tố viên với cáo buộc phản quốc. Sắc lệnh cáo buộc ông al-Zubaidi “thành lập các băng nhóm vũ trang”, “gây tổn hại đến vị thế chính trị và quân sự của Cộng hòa Yemen” và lãnh đạo một cuộc nổi dậy quân sự. Cùng lúc đó, liên minh PLC do Saudi Arabia dẫn đầu cho biết, ông al-Zubaidi đã “bỏ trốn đến một nơi không xác định” sau khi không đáp lại lệnh triệu tập tới Riyadh, trong khi Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam kịch liệt phủ nhận, khẳng định lãnh đạo của họ vẫn ở Aden. Vậy người đàn ông đang là tâm điểm cho diễn biến “nóng” ở Yemen này là ai?
Vị sĩ quan “nổi loạn”
Sinh năm 1967 tại làng Zubayd thuộc tỉnh miền núi Al-Dale, cuộc đời của ông al-Zubaidi phản ánh lịch sử đầy biến động của miền Nam Yemen. Ông tốt nghiệp Học viện Không quân ở Aden với cấp bậc Trung úy năm 1988. Tuy nhiên, sự nghiệp quân sự của ông đã bị đảo lộn bởi cuộc nội chiến năm 1994, trong đó lực lượng miền Bắc dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Ali Abdullah Saleh đã đè bẹp phong trào ly khai miền Nam. Al-Zubaidi chiến đấu ở phe thua cuộc và buộc phải sống lưu vong ở Djibouti.
Năm 1996 ông al-Zubaidi trở lại Yemen để thành lập Phong trào quyền tự quyết (Haq Taqreer al-Maseer), một nhóm vũ trang đã thực hiện các vụ ám sát nhằm vào các quan chức quân đội miền Bắc. Tòa án quân sự đã kết án tử hình vắng mặt ông, phán quyết này vẫn có hiệu lực cho đến khi Tổng thống Saleh ân xá cho ông vào năm 2000. Al-Zubaidi tái xuất trong Mùa xuân Ảrập năm 2011, khi phong trào của ông nhận trách nhiệm về các cuộc tấn công vào xe quân đội Yemen ở Al-Dale.
Việc lực lượng Houthi chiếm Sanaa năm 2014 và cuộc tiến công về phía Nam năm 2015 đã mang lại cho al-Zubaidi cơ hội lớn nhất. Lãnh đạo các chiến binh kháng chiến miền Nam, ông đóng vai trò then chốt trong việc đẩy lùi lực lượng Houthi khỏi Al-Dale và Aden. Để ghi nhận tầm ảnh hưởng của ông trên thực địa, Tổng thống Abd-Rabbu Mansour Hadi đã bổ nhiệm ông làm Tỉnh trưởng Aden vào tháng 12-2015. Tuy nhiên, liên minh này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Căng thẳng giữa chính phủ của ông Hadi và phe ly khai miền Nam leo thang, dẫn đến việc al-Zubaidi bị cách chức vào tháng 4-2017. Chưa đầy 1 tháng sau, ông al-Zubaidi thành lập Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC), tuyên bố đây là đại diện hợp pháp của người dân miền Nam Yemen. Được Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất hậu thuẫn, STC đã xây dựng một lực lượng bán quân sự hùng mạnh thường xuyên đụng độ với quân đội chính phủ, cuối cùng chiếm quyền kiểm soát Aden.
Vòng xoáy xung đột mới
Vào tháng 4-2022, trong nỗ lực thống nhất mặt trận chống Houthi, ông al-Zubaidi được bổ nhiệm vào Hội đồng lãnh đạo (PLC) gồm 8 thành viên. Mặc dù tham gia chính phủ liên minh, ông al-Zubaidi chưa bao giờ từ bỏ mục tiêu cuối cùng là khôi phục lại nhà nước phía Nam trước năm 1990. Gần đây nhất, vào ngày 2-1-2026, ông đã ban hành một “tuyên bố hiến pháp” công bố giai đoạn chuyển tiếp 2 năm dẫn đến một cuộc trưng cầu dân ý về độc lập. Giới quan sát cho rằng, động thái này dường như đã dẫn đến việc ông bị cách chức.
Thiếu tướng Turki al-Maliki - Người phát ngôn của liên minh, tuyên bố rằng ông al-Zubaidi đã phân phát vũ khí ở Aden để “gây hỗn loạn” và đã bỏ trốn khỏi đất nước sau khi nhận được tối hậu thư 48 giờ phải trình diện tại Riyadh. Tướng Al-Maliki cũng xác nhận “các cuộc tấn công phủ đầu hạn chế” nhằm vào lực lượng STC đang tập trung gần trại Zind ở Al-Dale. STC đã bác bỏ những thông tin này. Trong một tuyên bố được đưa ra vào sáng 7-1, hội đồng này khẳng định ông al-Zubaidi “đang tiếp tục nhiệm vụ của mình tại Aden”. STC bày tỏ lo ngại về việc mất liên lạc hoàn toàn với phái đoàn của mình tại Riyadh.
Với cáo buộc “tội phản quốc” chống lại nhà lãnh đạo al-Zubaidi và các cuộc không kích diễn ra ở miền Nam, Yemen đang bị đẩy vào một giai đoạn xung đột nguy hiểm mới.
