"Thiếu tá hữu duyên báo giá" và video hát Xẩm triệu view: Phách gõ một cái, luật vào tai triệu người

Khi tiếng loa pháp luật còn chưa vọng đi xa...

Hàng chục năm qua, tuyên truyền pháp luật ở cấp cơ sở trông như thế này: tiếng loa phát thanh đọc nghị định vào buổi sáng sớm khi phần lớn cư dân còn đang ngủ, những tờ rơi in chữ nhỏ li ti được nhét vào hòm thư rồi ra thẳng thùng rác, những buổi họp dân mà người ta đến ngồi cho đủ số rồi về. Hệ thống ấy vận hành đúng theo thiết kế của nó. Thiết kế ấy được làm ra cho một thời đại mà người dân chưa có smartphone trong tay và chưa quen lướt TikTok trước khi ngủ.

Năm 2026, thực tế đã khác. Một người Hà Nội trung bình dành gần ba tiếng mỗi ngày trên mạng xã hội. Họ xem hàng trăm video ngắn, chủ động thoát khỏi bất kỳ thứ gì có vẻ "giáo huấn" trong vòng ba giây đầu. Khoảng cách giữa ngôn ngữ hành chính và ngôn ngữ đời thường đã xa đến mức người dân tiếp nhận thông tin với tâm lý e dè - coi việc tuân thủ quy tắc là áp lực ngoại cảnh, hiếm khi thấm vào từ bên trong.

Chính trong khoảng trống đó, Thiếu tá Đặng Quốc Hùng (cán bộ Công an phường Dương Nội, Hà Nội) xuất hiện với một cái clip không ai đặt hàng, không ai duyệt kịch bản trước, gây bão theo cách hoàn toàn ngoài dự tính...

Công an phường Dương Nội sản xuất một video tuyên truyền về các lỗi vi phạm trật tự đô thị theo phong cách chương trình "Hãy chọn giá đúng". Thiếu tá Hùng "xuống đường", chỉ thẳng vào từng vi phạm: xe đỗ trước cổng trường, hàng hóa tràn vỉa hè, chậu cây chiếm lòng đường, rồi đọc mức phạt bằng giọng điệu của một MC game show, dí dỏm nhưng chắc nịch. Cư dân mạng lập tức đặt cho anh cái tên: Thiếu tá báo giá.

Bốn chữ đó, nghe quen thuộc như mọi cuộc mặc cả ngoài chợ, bỗng làm cho luật bớt đáng sợ. Người ta đọc, cười, rồi nhớ. Đúng điều mà không một tờ rơi nào làm được trong nhiều năm qua.

Nhớ lại khoảnh khắc những sản phẩm "cây nhà lá vườn" vụt sáng, Thiếu tá Hùng thú nhận bản thân đã "đứng hình mất khoảng 5 giây". Ê-kíp của anh nhắm đến mục tiêu đơn giản hơn nhiều so với triệu view là chỉ muốn người dân hiểu luật theo cách tự nhiên nhất.

"Khi người dân gọi tôi bằng cái tên đó, tôi cảm thấy rất vui và thú vị. Tôi hiểu rằng pháp luật đang đến gần hơn với cuộc sống bằng một cách tự nhiên nhất," anh nói.

Sự nổi tiếng bất ngờ kéo theo một áp lực vô hình và thường trực. Giờ đây, mỗi mức phạt đọc ra trên mạng đều có hàng vạn "bồi thẩm đoàn" thầm lặng theo dõi...Khi người ta hiểu rõ, người ta sẽ ít vi phạm hơn.

Lối làm truyền thông này bắt rễ từ phong trào thi đua "Ba Nhất" của đơn vị. Trong đó hạng mục "Gần dân nhất" được chọn làm mũi nhọn đột phá. Ý tưởng "báo giá" nảy mầm trong một buổi trao đổi kịch bản, khi cả nhóm đang đau đầu tìm cách làm cho việc đọc mức phạt bớt khô như giấy tờ hành chính. Cụm từ "báo giá" - nhan nhản ngoài chợ đời - được nhặt lên, ốp vào luật, tạo ra sức công phá không ai lường trước.

Đáng chú ý là những câu thoại tạo trend trên mạng phần lớn lại nằm ngoài kịch bản. "Trong quá trình ghi hình thực địa, khi xử lý tình huống hoặc trò chuyện với người dân, cả ê-kíp thường ngẫu hứng sáng tạo cách diễn đạt. Chính sự tự nhiên đó tạo nên sức hút," Thiếu tá Hùng chia sẻ.

Sự tự nhiên ấy đôi khi cho ra những kết quả bất ngờ ngay trên thực địa. Một trong những kỷ niệm khắc sâu vào tâm trí ê-kíp là lần đi ghi hình clip "báo giá" vi phạm. Đang tác nghiệp, chủ phương tiện hớt hải chạy ra. Tưởng chừng sẽ có một màn cự cãi, đối phó căng thẳng như thường lệ, nhưng sau vài phút được tổ công tác nhẹ nhàng giải thích, phân tích cặn kẽ luật lệ, người này đã vui vẻ tiếp thu và tự giác cam kết không tái phạm.

Thậm chí, nhiều trường hợp "bị" lên sóng nhưng khi lướt mạng thấy mình, họ vẫn nhắn tin phản hồi đầy tích cực. Họ thấu hiểu thông điệp cốt lõi của lực lượng chức năng: Nhắc nhở để bảo vệ sự bình yên chung, răn đe để phòng ngừa, chứ tuyệt đối không dồn ai vào thế bị bêu rếu.

Điệu Xẩm triệu view và sự lan tỏa của kiến thức pháp luật

Không ngủ quên trên chiến thắng với "mô-típ" xử phạt giao thông, để hưởng ứng cuộc thi sáng tạo video clip "Tổ quốc bình yên" do Bộ Công an phát động, "Thiếu tá báo giá" và ê-kíp tiếp tục tung ra một "nước cờ" truyền thông khiến cộng đồng mạng ngả mũ: Tuyên truyền pháp luật bằng nghệ thuật hát Xẩm.

Mới ngày trước, chỉ vài giờ sau khi phát hành, video hát Xẩm tuyên truyền đẩy lùi cờ bạc của Công an phường Dương Nội đã đạt gần 7 triệu lượt xem. Con số mà nhiều chiến dịch truyền thông bài bản phải ghen tị.

Điệu Xẩm chợ, thứ nghệ thuật bình dân nhất của người Việt bỗng hóa thành màng lọc kỳ diệu, biến những thông tin khô như luật thành câu hát người ta thấy quen, thấy vui, rồi thấy thấm.

Đoạn hay nhất là khi điệu hát luyến láy sang ngôn ngữ gen Z không báo trước: "Chơi bờ lách dách (blackjack), xỉu tài, tiến lên… Nhẹ phạt hành chính tới ten million (10 triệu)!". Tiếng nhị da diết kéo theo một câu cảnh tỉnh đau như roi: "Điện thoại cầm ngang thì đời còn khổ…".

Không có từ nào trong những câu ấy nằm trong giáo án tuyên truyền pháp luật thông thường. Chúng cắm vào ký ức người nghe theo cách không câu khẩu hiệu nào làm được.

Trong hàng trăm thể loại âm nhạc có thể dùng để làm truyền thông, lý do ê-kíp chọn Xẩm ẩn chứa một hiểu biết về văn hóa dân gian mà nhiều chuyên gia truyền thông hiện đại bỏ qua.

Xẩm sinh ra ở chợ, nơi người ta chen chúc mua bán, nơi tiền bạc đổi tay, nơi cuộc sống diễn ra trần trụi nhất. Nghệ nhân hát Xẩm kể chuyện, châm biếm, cười cợt những thói hư tật xấu theo cách người nghe thấy mình trong đó rồi tự xét lại, chứ không bực. Đó là thứ quyền lực mềm mà ngàn năm sau vẫn chưa có gì thay thế được.

"Hát Xẩm mộc mạc, gần gũi và rất dễ đi vào lòng người. Việc kết hợp này không chỉ giúp người dân thấm luật nhanh hơn mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong thời đại số," Thiếu tá Hùng bộc bạch.

Để ra đời tác phẩm, ê-kíp Công an phường Dương Nội đã đồng hành cùng các nghệ sĩ từ Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam và nhóm bạn trẻ "Xin chào Việt Nam" - những người dành cả thanh xuân để giữ lại những điệu hát đang phai. Họ ngồi lại, chắt lọc những vấn đề an ninh trật tự nóng nhất ở địa bàn phường, viết thành lời hát mới hoàn toàn. Một cuộc gặp giữa pháp luật và văn hóa, giữa chiến sĩ và nghệ sĩ, giữa hôm nay và truyền thống.

Gần dân nhất từ trên không gian mạng

Điều Công an phường Dương Nội, Thiếu tá Hùng và nhiều cơ sở công an, các cán bộ chiến sĩ đang làm ở Hà Nội là hình hài sống động của tư duy Công an Thủ đô đang cụ thể hóa qua phong trào thi đua "Ba Nhất": kỷ luật nhất, trung thành nhất, gần dân nhất, lấy người dân làm trung tâm trong công tác tuyên truyền.

"Gần dân" trong thế kỷ 21 vẫn là những bước chân tuần tra khuya dọc ngõ xóm, điều đó không bao giờ thay đổi. Cùng với đó, còn là sự hiện diện thấu cảm trên không gian số, nơi hàng triệu người đang sống một phần cuộc đời mình.

Khi mượn được ngôn ngữ của đời sống, từ tiếng Xẩm đến câu thoại game show hay cụm từ gen Z, những người thực thi công vụ đang biến một kênh truyền thông thường bị cho là khô khan thành nơi người xem cảm thấy được trò chuyện, được lắng nghe.

Quyền lực mềm" từ những nụ cười

Hàng triệu lượt xem cho một thông điệp tuyên truyền pháp luật, con số mà có lẽ bất kỳ chiến dịch truyền thông chuyên nghiệp nào cũng ao ước. Nhưng với những người lính cơ sở, giá trị cốt lõi chưa bao giờ nằm ở số lượt view vô tri.

"Có rất nhiều bình luận khiến tôi xúc động, nhưng câu nói tôi nhớ nhất là: 'Công an bây giờ làm tuyên truyền như làm phim'. Lời khen ngợi mộc mạc ấy là phần thưởng lớn nhất cho chúng tôi," Thiếu tá trải lòng.

Thực tế, "quyền lực mềm" của người chiến sĩ Công an nhân dân không thuần túy đến từ sức mạnh chế tài hay bộ quân phục nghiêm trang. Nó nảy mầm từ sự thấu cảm, từ cách họ hòa mình vào đời sống nhân dân, gắn kết với mọi tầng lớp, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Khi những thông điệp đúng đắn được lan tỏa, nó không bị giới hạn sau lớp kính màn hình điện thoại. Nó bước ra đời thực, nhận được sự đồng thuận của xã hội và sự chung tay của cộng đồng. Sự xuất hiện của những nhân vật có tầm ảnh hưởng công chúng bên cạnh lực lượng chức năng càng minh chứng cho sức mạnh của cách làm truyền thông mới nhưng hiệu quả này.

Nhìn rộng ra, sự dịch chuyển mang tính hiện tượng trên các nền tảng mạng xã hội của Công an Thủ đô này chính là hình hài sinh động của một tư duy quản trị xã hội mới trong kỷ nguyên số. Nó đang từng bước tái định nghĩa lại nội hàm của khái niệm "gần dân". Bằng việc vận dụng uyển chuyển sức mạnh của văn hóa đại chúng và mạng xã hội, các cơ quan bảo vệ pháp luật đang chủ động biến một không gian ảo, vốn dĩ luôn ồn ào và chứa đựng vô vàn thông tin nhiễu loạn - thành một kênh kết nối thực chất để kiến tạo và bảo vệ sự bình yên cho đời sống thực. Trật tự của một xã hội văn minh luôn cần được thiết lập và duy trì dựa trên lằn ranh của kỷ luật và sức mạnh của chế tài. Nhưng có lẽ, sự tuân thủ bền vững nhất chưa bao giờ, và sẽ không bao giờ, nảy sinh thuần túy từ nỗi sợ hãi.

Khi một thông điệp an ninh nghiêm nghị được làm mềm lại bằng nụ cười hiền hậu, bằng cách giải thích thấu tình đạt lý, hay bằng một câu hát Xẩm dung dị giữa đời thường... khoảng cách giữa người thực thi công vụ và cộng đồng dường như không còn tồn tại. Đó mới chính là chiến thắng huy hoàng nhất phía sau những con số triệu view.