Phân hoá rõ nét nhằm bảo đảm răn đe và sự khoan hồng
Trong vụ án này, hai cựu Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (ATTP) Nguyễn Thanh Phong và Trần Việt Nga bị đưa ra xét xử về tội “Nhận hối lộ”. Cũng với tội danh này, 32 bị cáo lần lượt là cựu Phó Cục trưởng, cựu Trưởng phòng/ Giám đốc trung tâm, cựu Phó trưởng phòng và cựu chuyên viên Cục ATTP cũng bị cáo buộc đồng phạm với hai cực Cục trưởng.
21 bị cáo còn lại lần lượt là Giám đốc, Phó Giám đốc doanh nghiệp và cá nhân làm dịch vụ công bố sản phẩm bị xem xét về tội “Đưa hối lộ” với tính chất, mức độ khác nhau.
Tại phần luận tội, Viện kiểm sát (VKS) đã đề nghị Hội đồng xét xử tuyên phạt bị cáo Nguyễn Thanh Phong 20 năm tù, bị cáo Trần Việt Nga từ 11 - 12 năm tù.
Số cựu cán bộ, chuyên viên thuộc Cục ATTP còn lại, người bị đề nghị mức án cao nhất là từ 11 - 12 năm tù và người bị đề nghị mức án thấp nhất là từ 18 - 24 tháng tù, trong đó 5 bị cáo được đề nghị hưởng án treo.
Ở nhóm tội “Đưa hối lộ”, bị cáo đưa hối lộ nhiều nhất lến đến hơn 33 tỷ đồng bị đề nghị mức án 5 - 6 năm tù và bị cáo bị đề nghị mức án thấp nhất là từ 12 - 15 tháng tù. Trong đó, 4 bị cáo được đề nghị cho hưởng án treo.
Phát biểu quan điểm luận tội với các bị cáo, đại diện VKS đánh giá, hành vi của các bị cáo là nguy hiểm cho xã hội, gây bức xúc dư luận. Trong vụ án này, hành vi phạm tội của nhóm cựu lãnh đạo, chuyên viên của Cục ATTP là đặc biệt nghiêm trọng nên cần phải xử lý nghiêm để đảm bảo tính răn đe.
Từ đó, VKS xác định, cần phải có hình phạt nghiêm trị với những người giữ chức vụ cao, có vai trò chủ mưu, cầm đầu, nhận số tiền lớn. Hình phạt đối với những bị cáo này phải cao hơn các bị cáo khác. VKS cũng cho rằng cần xem xét vai trò của những người là cấp dưới, thực hiện theo sự chỉ đạo của cấp trên và hưởng lợi số tiền ít.
Nội dung vụ án cho thấy, trong thời gian từ 2018 - 2025, lợi dụng các quy định pháp luật, một số bị cáo là lãnh đạo, chuyên viên, cán bộ tại các đơn vị chuyên môn thuộc Cục An toàn thực phẩm cùng một số cá nhân, doanh nghiệp đã có hành vi đưa, nhận hối lộ trong 3 hoạt động là thẩm định cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm; thẩm định Giấy xác nhận nội dung quảng cáo và thẩm định, hậu kiểm cấp Giấy chứng nhận GMP.
Thông qua 3 hoạt động trên, cựu Cục trưởng Nguyễn Thanh Phong cùng 33 bị cáo là cựu lãnh đạo, cán bộ, chuyên viên của Cục ATTP có hành vi nhận hối lộ của 21 bị cáo là cá nhân, doanh nghiệp. Trong đó, bị cáo Nguyễn Thanh Phong hưởng lợi gần 44 tỷ đồng, bị cáo Trần Việt Nga hưởng lợi hơn 8 tỷ đồng và những bị cáo hưởng lợi cá nhâ ít cũng hơn 100 triệu đồng.
Lãnh đạo nhận tiền đương nhiên phải qua cấp dưới
Trong phần tranh luận, nhiều luật sư bào chữa nêu quan điểm hành vi nhận hối lộ của các bị cáo thuộc Cục ATTP chỉ diễn ra ở một số trường hợp, một số hồ sơ. Số lượng hồ sơ có tiêu cực ít hơn so với tổng số các hồ sơ mà Cục ATTP đã tiếp nhận thẩm xét và cấp giấy tiếp nhận, cấp giấy xác nhận nội dung quảng cáo.
Đối đáp tại phiên toà, VKS sát đánh giá, Cục ATTP có chức năng tham mưu giúp Bộ trưởng Bộ Y tế quản lý Nhà nước tổ chức thực thi pháp luật về lĩnh vực an toàn thực phẩm trong phạm vi cả nước. Tuy nhiên, Cục ATTP đã để xảy ra hành vi sai phạm dẫn đến hậu quả 34 bị cáo bị đưa ra xét xử về tội “Nhận hối lộ”.
Quá trình giải quyết vụ án, VKS nhận thấy đây là một chuỗi hành vi sai phạm liên tiếp trong suốt các giai đoạn doanh nghiệp phải thực hiện các hồ sơ trình xin cấp giấy chứng nhận liên quan đến quy trình sản xuất, công bố, kinh doanh, quảng cáo, hậu kiểm…
Trong quy trình khép kín này, doanh nghiệp đều phải chịu tác động bởi hành vi nhận hối lộ của các cán bộ Cục ATTP. Từ lãnh đạo cấp Cục đến lãnh đạo cấp phòng, chuyên viên, nhân viên, chuyên viên hợp đồng, thậm chí cả cán bộ lãnh đạo văn phòng.
Về phía doanh nghiệp, tại các bước, các quy trình sản xuất kinh doanh… phải chịu nhiều chi phí phát sinh và phiền toái từ tệ tham nhũng, tiêu cực. Từ việc kiểm tra của đoàn hậu kiểm GMP đến việc xin cấp giấy tiếp nhận công bố sản phẩm, cấp giấy xác nhận quảng cáo… đều có sai phạm nhận hối lộ trong từng giai đoạn.
Theo đại diện VKS, trong vụ án này, hành vi phạm tội không chỉ đơn giản là trong một hành vi, trong một lĩnh vực, mà liên quan đến toàn bộ quy trình xử lý và liên quan đến toàn bộ chức năng, nhiệm vụ của Cục ATTP.
Đại diện VKS đã trích dẫn nội dung tự bào chữa của bị cáo Nguyễn Thanh Phong (cựu Cục trưởng Cục ATTP, Bộ Y tế) băn khoăn về nhận định trong bản luận tội đối với mình. Bị cáo nêu ý kiến “đại diện Viện Kiểm sát nhận định rằng bị cáo đưa ra chủ trương cấp giấy tiếp nhận, cấp giấy GMP là trái quy định” là không đúng.
Về nội dung này, đại diện VKS cho rằng, bị cáo Phong hiểu chưa đúng nội dung luận tội của VKS. Kiểm sát viên khẳng định, trong phần luận tội của VKS, không có nội dung nào nói rằng bị cáo Phong đưa ra chủ trương cấp giấy tiếp nhận hay cấp GMP trái quy định của pháp luật.
Cụ thể, trong bản luận tội của VKS đã nhận định: “Bị cáo Phong đã không thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ được giao, đưa ra chủ trương làm trái quy định của pháp luật, đã có hành vi chỉ đạo, thống nhất cho các chuyên viên của Cục ATTP nhận tiền ngoài lệ phí quy định của các cá nhân và doanh nghiệp trong quá trình thẩm xét hồ sơ cấp Giấy tiếp nhận, trong việc thẩm định, thẩm định lại, hậu kiểm GMP. Bị cáo đã để xảy ra sai phạm, tiêu cực có hệ thống, trong thời gian dài tại các phòng, trung tâm trực thuộc Cục”.
VKS khẳng định, việc nhận định bị cáo Phong đưa ra chủ trương làm trái quy định pháp luật ở đây là trái quy định pháp luật liên quan đến việc nhận tiền, vi phạm pháp luật về phòng chống tham nhũng, vi phạm quy tắc làm việc của cán bộ công chức, vi phạm về những điều đảng viên không được làm. “Các sai phạm đó không phải là quy định về cấp giấy tiếp nhận hay cấp GMP” - Kiểm sát viên nhấn mạnh.
Đối với nội dung các bị cáo nhận hối lộ khai "đã làm đúng quy định và doanh nghiệp đưa tiền chỉ là để cảm ơn" và về quan điểm các luật sư cho rằng cán bộ lãnh đạo của Cục chỉ "nhận tiền thụ động", đại diện VKS cho rằng đương nhiên khi làm lãnh đạo, các bị cáo không thể nhận tiền trực tiếp từ cá nhân doanh nghiệp mà phải qua cấp dưới.
Bản thân các doanh nghiệp bị xét xử về tội “Đưa hối lộ” trong vụ án này cũng phải trình bày hoàn cảnh khiến họ phải đưa tiền, có người trình bày phải đưa tiền, phải làm trái quy định của pháp luật để đảm bảo sự tồn tại của doanh nghiệp. "Nếu cán bộ làm tâm huyết, không có chuyện doanh nghiệp phải chầu chực, thông qua người này người kia để tiếp cận, đưa tiền" - kiểm sát viên đánh giá.
