Cơ quan Quản lý đường bộ cho hay, hệ thống giao thông thông minh (ITS) và thu phí điện tử không dừng trên hai tuyến cao tốc Vĩnh Hảo – Phan Thiết và Phan Thiết – Dầu Giây đang bộc lộ hàng loạt bất cập cả về công nghệ, dữ liệu và hạ tầng kỹ thuật. Những tồn tại này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác mà còn tiềm ẩn nguy cơ thất thoát doanh thu, sai lệch số liệu và giảm tính minh bạch trong công tác thu phí.
Theo báo cáo của Khu Quản lý đường bộ IV, trong quá trình kiểm tra, giám sát hệ thống thu phí và đánh giá hiệu năng vận hành, nhiều lỗi kỹ thuật xảy ra thường xuyên tại các trạm thu phí trên hai tuyến cao tốc.
Cụ thể, hệ thống camera nhận dạng biển số hoạt động chưa ổn định, thường xuyên nhận dạng sai hoặc không chụp được biển kiểm soát của phương tiện.
Có nhiều trường hợp xe đã có đầy đủ thông tin đầu vào trên hệ thống nhưng khi đến đầu ra lại không được nhận dạng, khiến barrier không mở. Một số xe đủ số dư tài khoản, hệ thống cũng ghi nhận trạng thái hợp lệ nhưng thanh chắn vẫn không hoạt động.
Ngoài ra, tình trạng giao dịch “chờ xử lý” kéo dài vẫn xuất hiện với số lượng lớn, nhiều giao dịch bị thiếu dữ liệu đầu vào hoặc đầu ra. Một số trường hợp phát sinh lỗi mất dữ liệu video, treo barrier, mất hàng chờ trong quá trình xử lý, gây gián đoạn vận hành và khó khăn cho công tác hậu kiểm.
Đáng lo ngại hơn, dữ liệu giữa hệ thống Front-End và Back-End hiện chưa được đồng bộ hoàn chỉnh. Điều này khiến việc đối soát tự động gần như không thể thực hiện đầy đủ, buộc các đơn vị phải xử lý thủ công nhưng số liệu vẫn không khớp.
Nhiều giao dịch không đầy đủ thông tin, dữ liệu hình ảnh và video phục vụ hậu kiểm thường xuyên bị thiếu, gián đoạn hoặc không rõ nét. Dữ liệu thanh toán tiền sử dụng đường bộ chưa được đồng bộ đầy đủ; doanh thu chỉ mới được ghi nhận theo phần mềm hậu kiểm.
Đơn vị vận hành cũng chưa được cấp quyền tiếp cận database để kiểm tra dữ liệu hình ảnh và video lưu trữ. Đặc biệt, không có dữ liệu phương tiện lưu thông tại trạm Km133+770 trên tuyến Vĩnh Hảo – Phan Thiết và trạm Km94+450 trên tuyến Phan Thiết – Dầu Giây.
Phần mềm hậu kiểm hiện chưa có chức năng tổng hợp báo cáo đầy đủ, chưa thể trích xuất, phân loại dữ liệu phục vụ đối soát và đánh giá KPI. Điều này khiến việc kiểm tra, xác nhận tính đầy đủ của dữ liệu sao lưu còn rất hạn chế.
Cũng theo Khu Quản lý đường bộ IV, về hạ tầng kỹ thuật, nhiều bất cập cụ thể đã được ghi nhận tại hiện trường.
Trên tuyến Vĩnh Hảo – Phan Thiết, một số đoạn cáp kỹ thuật và ống bảo vệ cáp được lắp đặt nổi trên bề mặt mái taluy, sườn dốc hoặc đặt trực tiếp trong rãnh thoát nước mà chưa có biện pháp bảo vệ. Các vị trí điển hình gồm Km137+000 – Km138+500, Km197+500, Km201+500, Km207+500.
Một số trụ CCTV bị mất dây tiếp địa do trộm cắp, làm tăng nguy cơ mất an toàn điện và ảnh hưởng đến thiết bị giám sát. Tại các cabin trạm thu phí, nhiều hạng mục chưa hoàn thiện như thiếu đèn cảnh báo đầu đảo, chưa lắp đặt thiết bị phòng cháy chữa cháy.
Khu nhà trực tại nút giao Ma Lâm và toàn bộ các giá long môn thu phí vẫn chưa được trang bị hệ thống chống sét. Hệ thống kiểm tra tải trọng xe không thể hoạt động do màn hình không hiển thị, trong khi đường xe quá tải tại nhánh quốc lộ 28B hướng TP.HCM chưa hoàn thiện.
Ngoài ra, hàng rào bảo vệ tại các vị trí trụ CCTV sau thi công chưa được hoàn trả; biển VMS tại các nút giao không hoạt động, một số biển báo cấm đi ngược chiều và chỉ hướng bắt buộc chưa được lắp đặt. Nhiều trạm thu phí tại các nút giao cũng chưa có nước sinh hoạt phục vụ vận hành.
Đối với tuyến Phan Thiết – Dầu Giây, hệ thống truyền dẫn cáp quang được đánh giá chưa ổn định, dữ liệu truyền về Trung tâm điều hành giao thông còn chậm hoặc thiếu. Trạm thu phí Tỉnh lộ 720 có hệ thống chiếu sáng không hoạt động.
Theo phản ánh của đơn vị vận hành, phòng máy tại các trạm chỉ được lắp một điều hòa theo thiết kế ban đầu, không có thiết bị dự phòng. Trong điều kiện nắng nóng, điều hòa luôn trong trạng thái quá tải, dễ hư hỏng đột xuất. Việc thiếu thiết bị dự phòng và vật tư thay thế tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn thu phí khi xảy ra sự cố.
Trước thực trạng trên, Cục Đường bộ Việt Nam đã yêu cầu Ban QLDA 7 và Ban QLDA Thăng Long khẩn trương rà soát, chỉ đạo các nhà thầu liên quan xử lý dứt điểm toàn bộ tồn tại của hệ thống ITS và thu phí điện tử không dừng.
Cục yêu cầu toàn bộ công tác khắc phục phải hoàn thành trước ngày 10/5/2026, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của các Ban QLDA trong việc bảo đảm hệ thống vận hành ổn định, dữ liệu đồng bộ và phục vụ hiệu quả công tác giám sát, hậu kiểm, quản lý doanh thu thu phí trên các tuyến cao tốc trọng điểm.
