Ở cổng trụ sở Công an xã Tây Phương, Hà Nội, có những số điện thoại được đặt ở vị trí để bất cứ người dân nào đi qua cũng có thể nhìn thấy. Đó là số của Trưởng Công an xã và các Phó trưởng Công an xã.
Người dân cần hỏi thủ tục, báo tin hay phản ánh một vụ việc trên địa bàn đều có thể gọi. “Công khai là làm việc luôn, không giấu giếm”, Thượng tá Phạm Hồng Quân, Trưởng Công an xã Tây Phương vui vẻ cho biết.
Những ngày đầu vận hành mô hình mới, điện thoại của anh có hôm reo từ sáng sớm đến tối.
Có người 6h đã tới trụ sở hỏi hôm nay công an xã có làm việc không. Có người tan ca muộn mới tranh thủ tới hỏi thủ tục. Người gọi về định danh điện tử, giấy tờ hành chính. Người báo mâu thuẫn hàng xóm, vợ chồng cãi nhau. Có cuộc gọi đến giữa đêm vì một vụ việc vừa xảy ra.
Tây Phương có làng nghề, cụm công nghiệp, nhiều lao động làm việc theo ca. Nếu cánh cửa trụ sở chỉ mở theo giờ hành chính, không phải ai cũng có thể bỏ việc để đến. Công an xã vì thế duy trì việc tiếp nhận, hướng dẫn người dân cả ngoài giờ.
Thượng tá Phạm Hồng Quân yêu cầu cán bộ không tắt điện thoại, không né cuộc gọi của dân.
Nhưng khi số cuộc gọi ngày càng nhiều, một chiếc điện thoại của trưởng công an xã rõ ràng không thể giải quyết mọi chuyện.
Cảnh sát khu vực được yêu cầu xuống họp dân, phối hợp với trưởng thôn, bí thư chi bộ, tham gia các nhóm Zalo ở thôn, xóm. Số điện thoại của những cán bộ trực tiếp phụ trách từng địa bàn tiếp tục được công khai.
Việc nào ở thôn thì thông tin nhanh tới người nắm thôn. Việc nào cần điều phối thì chuyển lên chỉ huy công an xã. “Người dân gọi cho người cao nhất là vì họ mong được tiếp nhận, được giải quyết”, Thượng tá Phạm Hồng Quân nói.
Một vụ việc được anh nhắc lại là vụ cháy xảy ra vào đêm 30 Tết. Khi người dân gọi báo tin, lực lượng công an xã, chính quyền, quân sự địa phương và lực lượng tại cơ sở nhanh chóng có mặt. Sau khi xử lý xong, đến khoảng 5h sáng hôm sau anh em mới trở về đơn vị.
Với Thượng tá Phạm Hồng Quân, những số điện thoại đặt trước cổng trụ sở vì thế không đơn thuần là thông tin liên hệ. Nó đồng nghĩa với việc khi người dân cần thì phải có người nghe, có việc thì phải có người đến.
Và khi ngày càng nhiều việc được giải quyết ngay tại xã, phía sau những số điện thoại ấy phải là một bộ máy đủ người và đủ khả năng xử lý.
Đó mới là phần thay đổi lớn hơn.
Đại tá Trần Văn Quang, Trưởng phòng Tổ chức cán bộ Công an TP Hà Nội, đưa ra một con số: 526. Đó là số đầu mối Công an cấp xã của Hà Nội trước sắp xếp.
Sau tổ chức lại, còn 126 Công an xã, phường. Nếu chỉ nhìn phép tính 526 xuống 126, rất dễ hình dung đây là một cuộc thu gọn đầu mối. Nhưng phần đáng chú ý hơn lại nằm ở chiều ngược lại.
Đầu mối giảm xuống, nhiều công việc và lực lượng lại được tổ chức, đưa về cơ sở. Khi không còn Công an cấp huyện, nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp huyện thực hiện được chuyển cho Công an cấp xã. Hiện mỗi Công an cấp xã được giao thực hiện 15 nhóm nhiệm vụ.
Trước đây, theo Đại tá Trần Văn Quang, nhiều phần việc của công an xã chủ yếu là nắm tình hình, tham mưu ban đầu và phối hợp. Nay lực lượng này trực tiếp đảm nhiệm phần lớn các mặt quản lý nhà nước về an ninh trật tự, phòng chống tội phạm, cải cách hành chính và cung cấp dịch vụ công.
Đây mới là thay đổi đáng kể nhất của bộ máy. Không chỉ địa giới hành chính khác đi. Không chỉ tấm biển trước trụ sở thay đổi. Nay vị trí của lực lượng ở cấp xã trong chuỗi giải quyết công việc cũng khác trước.
Theo Đại tá Trần Văn Quang, Công an cấp xã đang chuyển từ vị trí chủ yếu thực thi nhiệm vụ sang chủ động quản trị địa bàn, tham mưu cho cấp ủy, chính quyền giải quyết các vấn đề về ANTT ngay từ cơ sở. Việc phân cấp thủ tục hành chính, dịch vụ công về xã cũng giúp nhiều công việc của người dân được xử lý ngay tại nơi cư trú.
Một tầng trung gian được rút đi, đổi lại, tầng gần dân nhất phải đủ sức gánh vác thêm nhiều nhiệm vụ mới, nặng nề hơn. Bài toán tiếp theo vì thế là con người.
Đại tá Trần Văn Quang dùng một cách nói ngắn gọn để giải thích cách Hà Nội bố trí lại lực lượng: “Người đi theo việc”.
Địa bàn nào đông dân, nhiều vụ việc thì tăng người, địa bàn nào phức tạp về ANTT thì ưu tiên cán bộ có kinh nghiệm. Nơi nào cần lực lượng điều tra thì phải có người đủ năng lực điều tra.
Để làm việc đó, Công an TP Hà Nội ban hành danh mục vị trí việc làm và ấn định biên chế đối với Công an cấp xã, xác định nhu cầu cán bộ theo chuyên ngành đào tạo, vị trí công tác, địa bàn và hệ lực lượng.
Mục tiêu là tránh một nghịch lý: Quân số có thể đông nhưng không đúng người cần cho công việc. “Đúng người, đúng việc” vì thế không chỉ là cách bố trí cán bộ.
Mỗi vị trí phải trả lời được ba câu hỏi: Được làm gì, phải làm gì và chịu trách nhiệm về nhiệm vụ nào.
Trên cơ sở đó, cán bộ từ các phòng nghiệp vụ được điều động xuống xã; cán bộ được luân chuyển giữa các địa bàn; học viên tốt nghiệp các trường Công an nhân dân được bổ sung về cơ sở.
Đến nay, biên chế Công an cấp xã chiếm hơn 56% tổng biên chế Công an TP Hà Nội, tỷ lệ cao nhất cả nước theo thông tin từ Công an Hà Nội. Nhưng còn một chi tiết khác cho thấy sự dịch chuyển không chỉ nằm ở số lượng.
Ngay trong năm 2025, 100% Công an cấp xã của Hà Nội đã có Trưởng hoặc Phó trưởng Công an cấp xã phụ trách phòng chống tội phạm là điều tra viên trung cấp hoặc cao cấp để thực hiện việc ủy quyền điều tra, xử lý các vụ án, vụ việc theo quy định.
Các Tổ an ninh được bố trí tại Công an cấp xã. Lực lượng cảnh sát phòng chống tội phạm, cảnh sát khu vực được tăng cường.
Với những địa bàn đông dân, nhiều vụ việc như phường Đống Đa, phường Từ Liêm hoặc địa bàn rộng như xã Tây Phương, Công an TP bố trí cán bộ theo chính nguyên tắc “người đi theo việc”. Nơi nào khối lượng công việc lớn hơn được tăng cường nhiều hơn; địa bàn trọng điểm, đông dân, phức tạp về an ninh trật tự được ưu tiên bố trí lực lượng có năng lực, kinh nghiệm.
Nhìn từ con số 56%, cuộc sắp xếp vì thế có một nghịch lý đặc biệt: Bộ máy được thu gọn, nhưng sức nặng ở cơ sở phải tăng lên.
Thượng tá Phạm Hồng Quân nói về sức nặng ấy bằng những con số rất cụ thể. Sau sắp xếp, có thôn trên địa bàn Tây Phương khoảng 7.500 người. Một số thôn khác hơn 7.000 người. Quy mô ấy thậm chí lớn hơn dân số của rất nhiều xã trước đây.
Trong khi địa bàn lớn lên, người đông lên, những việc phải xử lý ở xã cũng nhiều lên. Từ một vụ mâu thuẫn gia đình, một vụ cháy, một người từ nơi khác đến cư trú. Từ một thủ tục hành chính, đến một vụ việc có dấu hiệu hình sự.
Tất cả đều có thể bắt đầu bằng một cuộc điện thoại tới công an xã. Vì thế, theo Thượng tá Phạm Hồng Quân, bên cạnh lực lượng chính quy, lực lượng tham gia bảo vệ ANTT ở cơ sở trở thành “cánh tay nối dài” để nắm tình hình từ từng thôn, xóm. Trong bối cảnh đó, công nghệ càng được phát huy để giảm sức ép lên đội ngũ cán bộ chiến sĩ công an cơ sở.
Tiếp chuyện chúng tôi ngay sau một cuộc họp ở Công an phường Đống Đa, Trung tá Vũ Hải Quỳnh, Phó trưởng Công an phường, giới thiệu về cách làm mới: Phòng họp không giấy tờ.
Giờ đây, tại Công an phường Đống Đa, nhiều tài liệu trước phải in thành tập giờ được đưa thẳng lên thiết bị di động cầm tay.
Tại Công an phường Đống Đa, cán bộ sử dụng máy tính, máy tính bảng để cập nhật tài liệu, theo dõi báo cáo, trao đổi thông tin, qua đó giảm giấy tờ, rút ngắn thời gian xử lý và giúp công tác chỉ đạo, điều hành nhanh hơn.
“Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện về thiết bị hay phần mềm, mà là chuyển đổi từ tư duy đến hành động. Khi cách làm thay đổi, hiệu quả công việc cũng thay đổi”, Trung tá Vũ Hải Quỳnh chia sẻ.
Trong lĩnh vực quản lý hành chính về trật tự xã hội, chuyển đổi số được áp dụng vào nhiều khâu như tiếp dân, đăng ký cư trú, cấp căn cước, định danh điện tử và cập nhật dữ liệu dân cư. Nhiều thủ tục trước đây người dân phải mang theo nhiều loại giấy tờ, đi lại nhiều lần, nay thuận tiện hơn nhờ dữ liệu đã được cập nhật trên hệ thống.
Theo Phó trưởng Công an phường Đống Đa, trước đây cảnh sát khu vực quản lý nhân hộ khẩu chủ yếu bằng sổ sách thủ công. Mỗi nhóm nhân hộ khẩu lại có một loại sổ riêng. Khi cần xác minh một người, cán bộ phải tra cứu hồ sơ giấy, rà soát địa bàn hoặc liên hệ nhiều đầu mối, mất nhiều thời gian.
Sau khi triển khai Đề án 06, dữ liệu dân cư được cập nhật lên hệ thống, tạo thành “kho dữ liệu” thống nhất, phục vụ trực tiếp công tác quản lý, xác minh và xử lý tình huống tại cơ sở. Khi có vụ việc như mâu thuẫn, đánh nhau hoặc vi phạm pháp luật, lực lượng công an có thể tra cứu, đối chiếu thông tin ban đầu trên hệ thống để xác minh nhanh hơn, phục vụ công tác quản lý địa bàn, điều tra, xử lý vụ việc.
Tuy nhiên, để dữ liệu chính xác và phát huy hiệu quả, lực lượng công an cơ sở vẫn phải thường xuyên bám địa bàn. Những biến động như khai sinh, khai tử, chuyển đến, chuyển đi, thay đổi nơi cư trú… đều cần được cập nhật liên tục thông qua sự phối hợp giữa công an phường và chính quyền địa phương.
Quá trình làm sạch dữ liệu, số hóa hồ sơ cũ, cập nhật tài liệu gốc lên hệ thống là công việc âm thầm nhưng rất vất vả. Có thời điểm, cán bộ phải làm ngày, làm đêm để bảo đảm tiến độ.
Cùng với điều chuyển con người, Công an Hà Nội đưa cán bộ từ các phòng nghiệp vụ xuống cơ sở theo những đợt tăng cường có thời hạn. Cách làm được Đại tá Trần Văn Quang mô tả bằng bốn chữ rất đời thường: “Cầm tay, chỉ việc”.
Người từ đơn vị nghiệp vụ không xuống để làm thay. Họ cùng cán bộ xã xử lý tình huống, hướng dẫn nắm địa bàn, quản lý đối tượng, phòng chống tội phạm và tháo gỡ những vấn đề phát sinh trong thực tế.
Sau sắp xếp địa giới hành chính, Công an Hà Nội tổ chức 10 lớp tập huấn nghiệp vụ cho toàn bộ cán bộ, chiến sĩ Công an cấp xã; thêm các lớp bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp, ứng xử cho cán bộ tiếp dân. Quan niệm đào tạo cũng được chuyển từ “học để đủ chứng chỉ” sang huấn luyện theo tình hình thực tiễn, hướng tới “thực học, thực hành, thực chiến”.
Nhưng một bộ máy mạnh không chỉ cần thêm người và thêm kỹ năng.
Công an TP Hà Nội là đơn vị đầu tiên và đến nay là đơn vị duy nhất trong Bộ Công an tổ chức rà soát, đánh giá, phân loại cán bộ theo 3 nhóm. Nhóm 1 là cán bộ xuất sắc, nổi trội, được xác định là nguồn cán bộ cốt cán, “giáo viên tại chỗ”, trực tiếp truyền kinh nghiệm, “cầm tay chỉ việc”.
Nhóm 2 là cán bộ đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ, tiếp tục được bồi dưỡng, thử thách để phát triển. Nhóm 3 là cán bộ chưa làm được việc, làm việc cầm chừng, thiếu chủ động, thiếu trách nhiệm, chất lượng, hiệu quả thấp.
Đại tá Trần Văn Quang cho biết, mục tiêu cuối cùng là xây dựng lực lượng Công an cấp xã Thủ đô tinh gọn, chính quy, đủ sức làm “điểm tựa” cho chính quyền cơ sở và nhân dân; để Công an cấp xã thực sự gần dân, sát dân, nắm chắc địa bàn, giải quyết kịp thời các vấn đề an ninh trật tự ngay từ cơ sở, không để hình thành các điểm nóng phức tạp.
