Tiềm ẩn nguy cơ thất thu thuế, rửa tiền
Theo số liệu của Chainalysis, năm 2025, dòng vốn tài sản mã hóa chảy vào thị trường Việt Nam đã vượt 220 tỷ USD, tăng 55% so với năm trước, đưa Việt Nam đứng thứ ba trong khu vực.
Tuy nhiên, phần lớn các giao dịch vẫn diễn ra trên các sàn quốc tế, đặt ra nhiều thách thức trong quản lý, từ thất thu thuế đến rủi ro rửa tiền, tài trợ khủng bố và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.
Trong bối cảnh đó, thời gian qua tại Việt Nam, hàng loạt chính sách đã được ban hành để đưa tài sản mã hóa vào khung pháp lý. Đặc biệt, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm thị trường tài sản mã hóa được xem là bước ngoặt chính sách quan trọng, đánh dấu sự chuyển dịch từ “quan sát” sang “chủ động thử nghiệm”.
Theo ông Nguyễn Thanh Sơn - Giám đốc Trung tâm đào tạo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, một trong những điểm được đặc biệt quan tâm là tiềm năng huy động vốn mà thị trường tài sản mã hóa có thể mang lại cho nền kinh tế.
Sự ra đời của Nghị quyết 05 nhanh chóng được các định chế tài chính trong nước hưởng ứng. Theo đó, một loạt ngân hàng như Techcombank, VPBank, HDBank... cùng các công ty chứng khoán lớn như TCBS, VPBankS, SSI, VIX... đều đã tham gia thành lập các công ty trong lĩnh vực tài sản mã hóa.
Tuy nhiên, tiềm năng lớn luôn song hành với rủi ro. Thực tiễn quốc tế cho thấy, sự phát triển nóng của thị trường tài sản mã hóa nếu thiếu kiểm soát có thể gây ra hệ lụy nghiêm trọng đối với nhà đầu tư và an ninh tài chính.
Theo Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, tài sản mã hóa đang có xu hướng bị lợi dụng cho các hoạt động huy động vốn trái phép, lừa đảo và rửa tiền.
Trong giai đoạn 2019 - 2024, lực lượng chức năng đã phát hiện gần 20.000 vụ lừa đảo trên không gian mạng, gây thiệt hại hơn 12.000 tỷ đồng, trong đó phần lớn dòng tiền bất hợp pháp được chuyển hóa thành tài sản mã hóa thông qua các sàn giao dịch quốc tế.
Đáng lưu ý, nhiều sàn giao dịch không được cấp phép vẫn thu thập và lưu trữ dữ liệu khách hàng nhưng không tuân thủ các quy định về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, tiềm ẩn rủi ro lớn cho nhà đầu tư.
Đưa tài sản mã hóa vào khuôn khổ pháp lý
Bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) thông tin, tháng 6/2023, Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) đã chính thức đưa Việt Nam vào Danh sách giám sát tăng cường (Danh sách xám).
Trước bối cảnh này, Việt Nam đã triển khai Báo cáo Đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền theo Nghị quyết số 71/NQ-CP, trong đó lựa chọn đánh giá 4 nhóm nội dung liên quan đến tài sản ảo, gồm: nhà cung cấp dịch vụ ví và quản lý tài sản ảo; quỹ đầu tư tài sản ảo; tài sản mã hóa ổn định; cùng các loại tài sản ảo như tài sản ảo dạng chứng khoán, tài sản ảo tiện ích và tài sản ảo nền tảng.
Kết quả đánh giá cho thấy rủi ro đối với các nhóm nội dung này đều được xếp hạng ở mức Trung bình cao đến Cao.
Liên quan đến yêu cầu quản lý và giảm thiểu rủi ro trong lĩnh vực tài sản ảo, Khuyến nghị 15 của FATF nhấn mạnh các quốc gia cần bảo đảm các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản ảo phải được quản lý trong khuôn khổ phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, đồng thời phải được cấp phép hoặc đăng ký và chịu sự giám sát của hệ thống giám sát hiệu quả nhằm bảo đảm tuân thủ các khuyến nghị của FATF.
Theo đó, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa tại Việt Nam phải xây dựng quy trình phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đồng thời triển khai các biện pháp quản lý tương tự như đối với các tổ chức tài chính.
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh đó, việc phát triển các sàn giao dịch tài sản mã hóa nội địa được cấp phép, hoạt động minh bạch theo khuôn khổ pháp lý của Nghị quyết 05 không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, mà còn trực tiếp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư khi xảy ra tranh chấp.
Theo Nghị quyết, các cơ quan quản lý sẽ phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Công an và các bộ, ngành liên quan để quản lý, giám sát các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, triển khai các biện pháp phòng, chống rửa tiền, thanh tra, kiểm tra và giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao.
