Theo CATP Hà Nội, thị trường chứng khoán là kênh đầu tư hấp dẫn thu hút đông đảo nhà đầu tư tham gia (tính đến tháng 3/2026 có 12,6 triệu tài khoản chứng khoán). Tuy nhiên, cũng chính thị trường chứng khoán đã trở thành nơi dễ phát sinh những hành vi gian lận tài chính, đặc biệt là việc một số doanh nghiệp niêm yết cố tình “làm đẹp” báo cáo tài chính để đánh lừa nhà đầu tư, thổi phồng giá trị cổ phiếu, tạo ra những cơn sóng ảo và để lại hậu quả khôn lường.
Việc "làm đẹp" báo cáo tài chính không còn là thủ thuật lạ lẫm. Một số doanh nghiệp có thể ghi nhận doanh thu ảo, đẩy chi phí ra kỳ sau, giấu lỗ hoặc dùng giao dịch nội bộ để tạo ra con số lợi nhuận “trong mơ”.
Báo cáo tài chính, thay vì là tấm gương phản ánh trung thực tình hình tài chính – kinh doanh của doanh nghiệp, lại trở thành công cụ "trang điểm" che đậy nợ xấu, lỗ lũy kế và các rủi ro nghiêm trọng. Mục tiêu không gì khác ngoài việc thu hút dòng tiền từ nhà đầu tư, đánh bóng hình ảnh doanh nghiệp trên sàn chứng khoán.
Hệ quả là khi những gian dối bị phát hiện, nhà đầu tư là người chịu thiệt đầu tiên. Cổ phiếu có thể bị đưa vào diện cảnh báo, kiểm soát, thậm chí đình chỉ giao dịch hoặc hủy niêm yết. Tài sản của nhà đầu tư lập tức bị “đóng băng”, không thể bán ra, giá trị sụt giảm mạnh, thậm chí mất trắng.
Ảnh minh hoạ
Những năm gần đây, thị trường chứng khoán Việt Nam đã chứng kiến nhiều vụ việc chấn động liên quan đến gian lận báo cáo tài chính, giao dịch nội gián, thao túng giá cổ phiếu. Trường hợp của Tập đoàn FLC là ví dụ điển hình: các hành vi vi phạm trong công bố thông tin, giao dịch không minh bạch đã khiến cổ phiếu bị đình chỉ giao dịch, nhà đầu tư rơi vào khủng hoảng vì mất thanh khoản. Hay vụ Tân Hoàng Minh phát hành trái phiếu sai quy định, che giấu năng lực tài chính thực, gây thiệt hại nghiêm trọng cho hàng nghìn nhà đầu tư cá nhân.
Điều đáng nói là những chiêu trò này không phải lúc nào cũng dễ nhận biết. Nhiều nhà đầu tư bị cuốn theo các hội nhóm trên mạng, những lời hô hào “có sóng”, “cổ phiếu khỏe”, “sắp ra tin tốt”, mà không hề đọc kỹ báo cáo tài chính hay phân tích rủi ro. Sự thiếu hiểu biết về tài chính doanh nghiệp và tâm lý “đám đông” đã khiến không ít người rơi vào cảnh “tiền mất tật mang”.
Để bảo vệ mình trước những cạm bẫy này, CATP Hà Nội khuyến cáo một số nội dung sau:
(1) Các nhà đầu tư cần trang bị kiến thức cơ bản về tài chính, học cách đọc hiểu báo cáo kiểm toán, đặc biệt lưu ý đến các ý kiến “ngoại trừ” hoặc “không đưa ra ý kiến” của kiểm toán độc lập; tìm hiểu kỹ, đầy đủ thông tin về hoạt động của doanh nghiệp, không chỉ dựa vào cáo cáo tài chính để đưa ra các quyết định đầu tư;
(2) Ưu tiên giao dịch qua công ty chứng khoán uy tín, được cấp phép; Tránh tham gia các hội nhóm kín không rõ nguồn gốc, mô hình đa cấp núp bóng đầu tư.
(3) Thường xuyên theo dõi thông tin từ Uỷ ban Chứng khoán Nhà nhà nước. Sở giao dịch chứng khoán , báo cáo của các công ty chứng khoán uy tín, không dựa vào tin đồn mạng xã hội làm cơ sở quyết định đầu tư.
(4) Chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu không minh bạch, bất thường của các doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán, không tiếp tay cho các hành vi vi phạm pháp luật.
Nếu phát hiện các vấn đề không minh bạch, bất thường, có dấu hiệu “làm đẹp” báo cáo tài chính của các doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán Việt Nam thì cần báo cáo ngay cho các cơ quan chức năng để được hỗ trợ và xử lý kịp thời.
