Làng Vân Điềm, Du Lâm thuộc vùng văn hóa Kinh Bắc nổi tiếng với truyền thống hiếu học và khoa bảng. Dòng họ Đình nguyên, Hoàng giáp Nguyễn Thực (còn gọi là Nguyễn đại tôn) là một trong những dòng họ tiêu biểu với nhiều thế hệ đỗ đạt xuyên suốt từ thời Lê Trung hưng đến triều Nguyễn. Những vị khoa bảng nổi danh của dòng họ là Nguyễn Thực (đỗ Đình nguyên, Hoàng giáp năm 1595).
Tiếp nối truyền thống ấy là các vị Tiến sỹ: Nguyễn Nghi, Nguyễn Khuê, Nguyễn Sỹ, Nguyễn Thẩm, Nguyễn Thưởng, Nguyễn Kham; hay như Nguyễn Tư Giản đỗ Hoàng giáp. Các vị đại khoa đã để lại nhiều dấu ấn trên các lĩnh vực như chính trị, quân sự, văn hóa, lịch sử, ngoại giao và giáo dục. Nhiều người có những đóng góp nổi bật với Văn Miếu - Quốc Tử Giám và sự nghiệp giáo dục của nước nhà.
Gần 30 tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia, đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học và hậu duệ dòng họ tại hội thảo đã tập trung làm rõ thân thế, sự nghiệp của các danh nhân khoa bảng; vai trò, đóng góp của các vị đại khoa của dòng họ đối với Văn Miếu - Quốc Tử Giám và nền giáo dục nước nhà; đồng thời đề xuất giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa liên quan đến dòng họ Đình nguyên, Hoàng giáp Nguyễn Thực.
Phát biểu đề dẫn hội thảo, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh: “Từ thời Lê Trung Hưng đến thời Nguyễn, các vị khoa bảng của họ Đình nguyên, Hoàng Giáp Nguyễn Thực không chỉ đóng góp trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, ngoại giao, văn hóa mà còn để lại dấu ấn trong giáo dục - đào tạo. Đối với Văn Miếu - Quốc Tử Giám, dòng họ có 2 người từng giữ chức vụ Tế tửu Quốc Tử Giám (tương đương Hiệu trưởng ngày nay). Đặc biệt, 6 trong số 8 vị Tiến sỹ của họ Nguyễn được lưu danh trên bia Tiến sỹ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.”
PGS.TS Bùi Xuân Đính - Hội Dân tộc học và nhân học Việt Nam nhấn mạnh, bên cạnh những đóng góp to lớn của dòng họ Đình nguyên, Hoàng giáp Nguyễn Thực làng Vân Điềm, Du Lâm, sự thành đạt của dòng họ này còn để lại nhiều bài học quý giá cho công tác giáo dục và đào tạo nhân tài hiện nay, đó là ý chí, nghị lực của những người đi học ngày xưa và truyền thống khuyến học.
PGS.TS Nguyễn Anh Cường - trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội đề xuất, trong bối cảnh hiện đại, việc phát huy truyền thống dòng họ Nguyễn Thực không chỉ dừng ở niềm tự hào mà cần được chuyển hóa thành hành động như sưu tầm và số hóa tư liệu, dịch nghĩa các văn bia và tư liệu Hán Nôm, dạy cho thế hệ trẻ lịch sử của làng và dòng họ, tổ chức khuyến học, kết nối di tích Vân Điềm với Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Hội thảo là dịp tôn vinh truyền thống hiếu học, tinh thần trọng nhân tài của cha ông, góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa, giáo dục đặc sắc của dân tộc tới thế hệ hôm nay. Qua đó tiếp tục khẳng định vai trò của Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong lịch sử giáo dục Việt Nam, đồng thời khơi dậy ý thức gìn giữ, phát huy các di sản văn hóa quý báu của đất nước.
