Loay hoay quản lý việc mua bán doanh nghiệp

0 Phạm Huyền
(ANTĐ) - Mua bán, sáp nhập, hợp nhất, liên doanh (M&A) giữa các doanh nghiệp (DN) đang ngày càng sôi động tại Việt Nam. Tuy nhiên, mọi sự kết hợp tập trung sức mạnh kinh tế này nếu vượt 30% thị phần thì sẽ phải thông báo cho Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Công Thương, vượt qua 50% thị phần thì bị cấm. Liệu rằng, những quy định này có thực sự giúp Nhà nước kiểm soát vận hành nền kinh tế cạnh tranh lành mạnh, ngăn ngừa độc quyền?

Loay hoay quản lý việc mua bán doanh nghiệp

(ANTĐ) - Mua bán, sáp nhập, hợp nhất, liên doanh (M&A) giữa các doanh nghiệp (DN) đang ngày càng sôi động tại Việt Nam. Tuy nhiên, mọi sự kết hợp tập trung sức mạnh kinh tế này nếu vượt 30% thị phần thì sẽ phải thông báo cho Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Công Thương, vượt qua 50% thị phần thì bị cấm. Liệu rằng, những quy định này có thực sự giúp Nhà nước kiểm soát vận hành nền kinh tế cạnh tranh lành mạnh, ngăn ngừa độc quyền?

Lĩnh vực bán lẻ, phân phối của Việt Nam, hấp dẫn trên thị trường thế giới

Còn nhiều lỗ hổng pháp lý

Đầu năm nay, ngành hàng không nổi tiếng với thương vụ hãng Jetstar của Australia, công ty con của Qantas Airlines đã mua 30% cổ phần của Pacific Airlines của Việt Nam cho ra đời hãng hàng không Jetstar Pacific. Tuy nhiên, luật pháp Việt Nam quy định không cho các hãng hàng không nước ngoài được kinh doanh vận tải hành khách trên tuyến bay nội địa. Có thể thấy, với hình thức M&A trên, hãng Jetstar đã “vô hiệu hóa” được rào cản kỹ thuật của Việt Nam để xâm nhập lĩnh vực vận tải hàng không hấp dẫn này.

Một ví dụ điển hình khác là Công ty Bánh kẹo Lotte của Hàn Quốc đã mua hơn 30% cổ phần của Công ty CP Bánh kẹo Biên Hòa (Bibica). Đây là một bước đi khôn khéo của hãng Lotte trong việc sớm xâm nhập lĩnh vực bán lẻ, phân phối của Việt Nam, hấp dẫn số 1 thế giới.

Chiếm vị trí thống lĩnh thị trường hiện nay, tại Việt Nam, có trên 50% DNNN, 30-35% DN FDI và 20% DN tư nhân. Từ tháng 3-2008, cả nước đã có 167 trường hợp thay đổi đăng ký kinh doanh do M&A với tổng trị giá là hơn 31.000 tỷ đồng và 200 triệu USD. Bình Dương chiếm 26% giá trị giao dịch, kế đến là TP Hồ Chí Minh 17%, Hà Nội 16%. M&A tại Việt Nam sẽ sôi động ở lĩnh vực bán lẻ, dược phẩm, bất động sản.

Theo cam kết WTO, từ 1-1-2009, Việt Nam mới cho phép thành lập DN phân phối 100% vốn nước ngoài. Trong khi đó, Bibica chiếm tới 10% thị phần bánh kẹo Việt Nam, có tới 20.000 cửa hàng và như vậy, bánh kẹo Lotte trải rộng khắp Việt Nam một cách hiệu quả, tiết kiệm. Với tiềm lực tài chính mạnh, từ nay đến thời điểm mở cửa hoàn toàn, hãng này có thể nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường bánh kẹo tại Việt Nam.

Nhiều chuyên gia thị trường đã nhận định, kiểm soát các hoạt động M&A của Việt Nam còn rất yếu. Các quy định liên quan đến M&A hiện nằm rải rác ở Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Chứng khoán, Luật Cạnh tranh... chịu sự quản lý của nhiều đầu mối.

Phía ủy ban Chứng khoán Nhà nước chỉ biết các vụ M&A trong phạm vi các giao dịch mua bán chứng khoán đối với các công ty đại chúng đã niêm yết. Tương tự, Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ KH&ĐT cũng chỉ nắm được việc chuyển nhượng vốn dự án của các DN quốc tế. Chưa kể, hầu hết các giao dịch M&A tại Việt Nam là giao dịch ngầm, thông qua các trung gian tư vấn.

Ông Ngô Công Thành - Cục phó Cục Đầu tư nước ngoài bày tỏ sự lo ngại, các giao dịch M&A tại Việt Nam có sự tham gia của FDI sẽ là phổ biến. Với lợi thế về kinh nghiệm, năng lực tài chính của DN FDI, rất khó để cho rằng, phần lợi trong các M&A sẽ nghiêng về phía DN Việt Nam. Kinh nghiệm quốc tế đã chỉ ra rằng, xu hướng các công ty nước ngoài đầu tư gián tiếp dưới hình thức M&A sẽ phổ biến và thường chiếm tới 70%-80% tổng vốn đầu tư nước ngoài của một quốc gia.

Khó kiểm soát thị phần DN sau mua bán, sáp nhập

Năm 2007, chỉ có 1 thương vụ M&A được thông báo tới Cục Quản lý cạnh tranh và  20 vụ M&A có tham vấn ý kiến của Cục này, trong khi có tới 133 vụ M&A đã diễn ra với tổng giá trị giao dịch là hơn 1,7 tỷ USD trong năm này.

Ông Bạch Văn Mừng - Cục trưởng Cục Quản lý cạnh tranh cho biết, quy định hạn chế thị phần là nhằm ngăn ngừa việc hình thành vị thế thống lĩnh, độc quyền thị trường, chi phối giá cả của DN. Tuy vậy, việc kiểm soát thị trường M&A theo tiêu chí này đang khiến các nhà quản lý đau đầu.

Bà Trần Phương Lan - Trưởng ban Giám sát và quản lý cạnh tranh, Cục Quản lý cạnh tranh phân tích, các DN trước khi thực hiện M&A, lại phải bỏ thêm một chi phí tiền bạc, thời gian để điều tra xác định thị phần của mình sau M&A là bao nhiêu trên thị trường? Lẽ dĩ nhiên, các DN sẽ khó mà có kết quả thị phần dẫn tới phải hủy M&A của mình.

Một tình huống phức tạp khác là khi sáp nhập, DN chỉ chiếm 47% thị phần, nhưng sau một thời gian phát triển, thị phần tăng lên 55% thì cơ chế nào xử lý việc này? Trong khi, việc mở rộng quy mô hoạt động là nhu cầu tất yếu của một DN. Đến thời điểm này, đã có một số thương vụ M&A tại Việt Nam vượt quá ngưỡng 50% thị phần Cục này đang xem xét.

Nhiều ý kiến cho rằng, Chính phủ cần ban hành Nghị định hướng dẫn đầu tư theo hình thức M&A tại Việt Nam làm cơ sở thống nhất cho cơ quan quản lý Nhà nước giám sát các hoạt động M&A. Đặc biệt, phải xây dựng được hệ thống thông tin quản lý M&A để ngăn ngừa được các hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh, có tác động xấu tới nền kinh tế.

Phạm Huyền

bình luận(0 bình luận)

Cùng chuyên mục
Top