Tiếng Hà Nội

0 Trần Ninh Hồ
(ANTĐ) - Có ai bất chợt hỏi: Anh (hay chị) là người Hà Nội? Nếu là người chất Hà Nội thì ai ai cũng khẽ gật đầu.

Tiếng Hà Nội

(ANTĐ) - Có ai bất chợt hỏi: Anh (hay chị) là người Hà Nội? Nếu là người chất Hà Nội thì ai ai cũng khẽ gật đầu.

Dàn hợp xướng thiếu nhi Hà Nội biểu diễn tại Nhà hát Lớn
năm 1955

Vậy mà bạn gặp bất kể người Hà Nội đích thực nào mà lại hỏi: Tiếng Hà Nội có gì khác tiếng nói các vùng miền của nước Việt Nam ta, thì phần đông đều lắc đầu hoặc im lặng thay cho câu trả lời. Có thể là quá khó. Cũng có thể là không thật khó. Nhưng khó nói thành lời.

Tiếng Hà Nội có gì khác biệt? Người Việt Nam ta ở mọi vùng miền của Tổ quốc có nhiều nhận xét khác nhau: Vùng nói tiếng nói nặng bảo: Tiếng Hà Nội nó nhẹ.

Vùng tiếng nói khu biệt rạch ròi trờ nặng (tr) và chờ nhẹ (ch); rạch ròi sờ nặng (s) và sờ nhẹ (x)... bảo: Tiếng Hà Nội phát âm sai ngữ pháp! Vùng tiếng nói ngọt như mía lùi thì bảo: Tiếng Hà Nội chua loe chua loét! Và nếu bạn có điều kiện tiếp xúc cho hết người Việt Nam ở các vùng miền thì sự nhận xét về tiếng Hà Nội còn phong phú lắm.

Ngắn gọn, sinh động và hàm súc, ai cũng biết đấy là những đặc tính thiết cốt của tạp văn, tản văn. Nó đòi hỏi người viết một cái nhìn thật sự sắc sảo, “thần sắc” nhất trước những hiện tượng đời sống hàng ngày hay... vĩnh cửu, vi mô hay vĩ mô.

“Tiếng Hà Nội”, khúc tản văn thứ năm trăm của nhà báo Phạm Chuyên dưới nhiều bút danh, nhiều tờ báo, trong gần mười năm qua, lúc nào cũng cố gắng trên những tiêu chí ấy. Chỉ qua những giao tiếp hết sức thông thường về tiếng nói của một vùng đất, cụ thể đây là Hà Nội, đoạn văn đã nói lên thật nhiều điều đáng suy ngẫm về một đất nước, một kinh đô... Sự phong phú, tinh túy của “Tiếng Hà Nội” quả thật là một sự chọn lọc, kết tinh qua nhiều đời của một dân tộc. Chọn lọc, kết tinh, chứ quyết không bao giờ chỉ là một phép cộng đơn giản: Đặc biệt lại là “nết đất” của một kinh đô...

Trần Ninh Hồ

Người Hà Nội thì hầu như không ai bảo ai mà chả khi nào đưa ra tiêu chí của tiếng Hà Nội... Vậy mà: Hoặc là một trăm năm hoặc là tám, chín trăm năm kể từ khi Thái Tổ Lý Công Uẩn dời đô đến Thăng Long – Hà Nội nghe tiếng nói Hà Nội, dù người dân Việt Nam ở bất cứ vùng miền nào cũng tỏ tường mà không cần có người phiên dịch. Mà cũng thật là kỳ lạ người Việt Nam mình cứ hễ hát dân ca thì thật là phong phú mọi tiếng nói của vùng miền.

Hễ cứ hát những ca khúc thời hiện đại, đến cả ô-pê-ra chỉ hát như tiếng Hà Nội. Và dám chắc rằng truyện Kiều của cụ Nguyễn Du, Chinh phụ ngâm của bà Đoàn Thị Điểm, Thi ca của Bà chúa thơ Nôm Hồ Xuân Hương là ngôn ngữ Hà Nội v.v và v.v...

Đến đây thì bỗng dưng mà không cần đến một công trình ngôn ngữ học nào có thể nhận ra rằng: Tiếng Hà Nội, người Việt Nam nào cũng tỏ tường. Bởi tiếng Hà Nội luôn phát âm đúng, viết đúng các nguyên âm: a, ă, â, e, ê, i, o, u, ơ, y và các thanh huyền (\), sắc (/), hỏi (?), ngã (~), nặng (.) và không dấu.

Phải chăng sự chuẩn xác về nguyên âm, sự chuẩn xác về âm sắc? Ví như dấu huyền (\) không thành dấu sắc: còn bò vàng và con bó váng; dấu ngã (~) không thành dấu hỏi (?): Tĩnh gia và Tỉnh gia; dấu sắc (/) không thành dấu nặng (.): Đánh Mỹ và Đạnh Mỹ v.v. và v.v.. Phải chăng sự khác biệt tinh túy nói trên mà làm nên tiếng nói Hà Nội – một thứ tiếng mà hễ là người Việt Nam thì ở vùng miền nào cũng hiểu cả.

Thế mới hay, Thăng Long – Hà Nội là nơi hội tụ hồn thiêng sông núi. Tiếng Hà Nội là tiếng lòng của bất cứ người Việt Nam nào.

Phạm Chuyên

bình luận(0 bình luận)

Cùng chuyên mục
Top