Thương thay xứ Đoài của tôi

0 Đỗ Lãng Quân
(ANTĐ) - Lâu lắm rồi, tôi mới lại có dịp rong ruổi về xứ Đoài thân thương, quê tôi. Băng qua những nẻo đường cát bụi tôi lại về đây, những làng quê ven sông Đáy mà thấy lòng băn khoăn trĩu nặng, không biết liệu mai này, xứ Đoài còn để lại những gì cho mai sau.

Thương thay xứ Đoài của tôi

(ANTĐ) - Lâu lắm rồi, tôi mới lại có dịp rong ruổi về xứ Đoài thân thương, quê tôi. Băng qua những nẻo đường cát bụi tôi lại về đây, những làng quê ven sông Đáy mà thấy lòng băn khoăn trĩu nặng, không biết liệu mai này, xứ Đoài còn để lại những gì cho mai sau.

Đình So toàn cảnh , một góc mái , cánh cửa sổ và cụ  từ Khuông gần trăm tuổi - vị hiền triết của làng So

Đình So, nơi linh hồn của làng

KTS Lê Văn Lân - tác giả những công trình có giá trị của Hà Nội như Cung Văn hóa Thiếu nhi, chợ Đồng Xuân, cổng Công viên Thống nhất… cho chúng tôi hay những năm 1960, ước nguyện  trở thành sinh viên khoa Kiến trúc của ông trở nên mãnh liệt sau cuộc du khảo xứ Đoài, và đình So là một trong những nơi ông đã dừng chân.

Ông vẫn nhớ về cuộc trò chuyện với cụ Khuông, cụ thủ từ, bậc hiền triết của làng Xo Sở xưa, với những vần thơ ngợi ca ngôi đình, về những viên đá bậc thềm ghi dấu chân của nhiều kiếp người, những cánh cửa mở ra đón ánh nắng ban mai mỗi ngày và cũng ngần ấy cảnh dâu bể nơi này chứng kiến.

Nửa thế kỷ trôi qua như chớp mắt. Hiếm thấy nơi đâu còn tồn giữ  cảnh sắc còn trọn vẹn như vậy. Triền đê cong cong ôm lấy hồ bán nguyệt, mặt nước trong soi bóng Nghi môn, vòm cây xanh lặng lẽ tỏa bóng lên mái đình. Đôi rồng đá đẹp nhất thế kỷ 19 vẫn bền bỉ canh giữ bậc tam cấp vào đình.

Và thật kỳ lạ, bên ban thờ Thành hoàng nghi ngút khói hương, cụ thủ từ đã gần trăm tuổi vẫn còn ngân nga những tâm sự khôn nguôi nhớ thương quê nhà. Vẫn còn đây ấm trà nóng hổi, tiếng điếu bát giòn tan, lời mời  ấm áp của các bậc trưởng lão, ân tình với khách phương xa bên sập đình vững chãi. Ngoài hiên, hoa vẫn nở tươi tắn bên chú sấu gỗ tủm tỉm  dưới chân hàng cột cổng đình.

Đình làng Mông Phụ - Đường Lâm, băn khoăn trĩu nặng

“Cầu Nam, chùa Bắc, đình Đoài”. Ngôi đình Đoài lẫy lừng bốn phương nằm trong làng Mông Phụ - xã Đường Lâm, nơi đây thờ Phùng Hưng - Bố Cái Đại Vương làm Thành hoàng. Cái cổng làng cũng nổi tiếng không kém trong phim ảnh, tranh vẽ, thơ ca và cả những câu chuyện phàn nàn về cái cách bảo tồn thời nay. Phân tích những nét đẹp của cụm di tích này nói  bao nhiêu cũng bằng thừa, chúng tôi chỉ thấy thất vọng và lo âu về một không gian mà trong thâm tâm mình đã quá kỳ vọng.

Bước qua cái cổng làng được dỡ ra rồi lợp lại qua quýt, đập vào mắt du khách là hai cái quán ăn giả cổ lợp mái rạ nhếch nhác bên kia ao. Đường làng đổ bê tông trắng xóa, hai hàng cột điện tròn, sơn men xanh - giống y các cột mới lắp trong công viên. Trên mái cổng ngôi nhà ven đường chồng chất mấy cái bể nước inox  lóa mắt.

Đình Mông Phụ còn thơm mùi vôi mới

Nghe nói người ta đã dỡ tanh bành ra rồi chắp lại như hiện nay. Chi ra cả chục tỷ đồng để cột cũ đem đi, thay vào cả đống cột mới. Mái đình họ leo lên đập vỡ hết ngói cũ thay vào đó toàn ngói mới đỏ tươi. Ngồi trên cái sập đình gỗ tươi mạch ngót toang hoác, nhìn ra cổng đình chông chênh  mà lòng chán nản.

Ngoài sân có tiếng loa léo nhéo, hóa ra có cô hướng dẫn viên cao giọng về sự tích đình làng “…đình thờ Thánh Tản Viên giống như đình Tây Đằng…”. ôi thôi, thế này thì hẳn là họ phá đình cổ rồi nay họ còn hào phóng “khuyến mãi” phá thêm cả câu chuyện về ngôi đình nữa. Nơi xa xôi đã vậy, ngay giữa Thủ đô có vị TS văn hóa vẫn tin rằng nếu giao cho KTS giỏi, họ sẽ vẽ một công trình mới đặt trong một không gian di sản kiến trúc sẵn có một cách hài hòa và làm như thế thì làm gì có chuyện phá hoại di tích.

Sẽ còn nhiều thứ tiếp tục bị hư hoại, thoái hóa nhanh hơn thời gian, bởi  cái cách bảo tồn - quản lý các di tích như kiểu ở Mông Phụ, Đường Lâm. Những câu chuyện mặn mà, duyên dáng về làng quê, đình làng trở thành nhạt  thếch, cỏ rả như họ đang làm ở nơi này.

Đình Tây Đằng - còn lại chút gì cho mai sau

Xa tít chân núi Ba Vì, ngoảnh mặt về sông Hồng, đình Tây Đằng lừng lững trong nắng chiều mênh mông xứ Đoài xưa. Tây Đằng linh thiêng với những lời nhắn gửi của quá khứ đến hôm nay: rằng ngày xưa ấy, cần tới bao nhiêu nhân tài vật lực để giữa chốn lâm sơn này làm nên sự diệu kỳ đến thế. Rằng năng lượng ở đâu để phát tỏa ra cái trí tuệ siêu phàm đến thế: chỉ vài bức chạm khắc mà cho ta hay cả chuỗi thời gian dai dẳng dần trôi.

Hỏi vậy vì thấy ngay trong đình, còn đó cục gỗ vô hồn, nhát đục vụng về, ngô nghê - Sản phẩm của giai đoạn ưa vật chất với rầm rập  tàu xe ngược xuôi khắp nẻo đường bộ, đường sông. Máy cưa máy đục chạy rào rào, phong trào làm mới di tích hối hả để kịp khánh thành nhân dịp ngày kỷ niệm nào đó. Cái gì cũng làm, để làm ra những thứ không ra gì.

Cũng may còn vương lại nơi đây những hình hài, dẫu có mòn mỏi với thời gian vẫn giữ nguyên nụ cười với hậu thế: kể rằng nơi này đã có lúc tươi vui. Ghi dấu nơi đây đã từng có người nghệ sĩ gửi nỗi nhớ thương quê nhà xa lắc, vào hình khắc tràn trề sinh lực kề bên những hình tượng quyền uy nghiêm trang.

Giữa mênh mông hoang vắng, khói hương trầm bay, người xưa đã thả hồn phiêu lãng, để đùa chơi, cười nhạo cái bức bối của thể chế phong kiến hà khắc đương thời. Nơi đây khác lạ, nơi đây còn đấy câu hỏi không dễ ai trả lời. Để lại sau lưng “xứ Đoài xa vắng/ Khói chiều mênh mông, sông Đà buông nắng ...”.  Tự nhủ với lòng mình hãy sớm quay trở lại nơi đây, vì mai này liệu có còn những gì, xứ Đoài của tôi ơi.

Đỗ Lãng Quân

bình luận(0 bình luận)

Cùng chuyên mục
Top