Di sản thế giới đầu tiên của Hà Nội

0 Phúc Nghệ
(ANTĐ) - Hồ sơ Bia đá các khoa thi tiến sĩ triều Lê và Mạc (1442-1779) tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám Hà Nội đã chính thức được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới vào ngày 9-3-2010. Đây là Di sản thế giới đầu tiên của Hà Nội và thật ý nghĩa khi Bia tiến sĩ Văn Miếu được công nhận trong năm Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Di sản thế giới đầu tiên của Hà Nội

(ANTĐ) - Hồ sơ Bia đá các khoa thi tiến sĩ triều Lê và Mạc (1442-1779) tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám Hà Nội đã chính thức được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới vào ngày 9-3-2010. Đây là Di sản thế giới đầu tiên của Hà Nội và thật ý nghĩa khi Bia tiến sĩ Văn Miếu được công nhận trong năm Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Trong nền văn hóa mấy nghìn năm của Việt Nam, di tích Nho học mang “sắc màu” đặc biệt. Vừa mang giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể, di tích Nho học là nơi bảo tồn, lưu giữ các hiện vật văn hóa quý báu của các bậc tiền nhân để lại, trở thành một nét biểu tượng giá trị thuần phong, mỹ tục, khuyến học… của người Việt. Hiện chưa có thống kê đầy đủ số bia đá có trong các Văn miếu, Văn từ, Văn chỉ ở nước ta.

Nhưng từ lâu Bia đá tiến sĩ Văn Miếu vẫn được xem là di tích tiêu biểu trong các di tích Nho giáo. PGS.TS Nguyễn Minh Tường - Viện Sử học cho biết: “Mọi người trong nước cùng bạn bè khắp năm châu tới viếng thăm Văn Miếu - Quốc Tử Giám Hà Nội, điều đầu tiên khiến họ khâm phục, tạo cho họ niềm cảm xúc sâu sắc đó chính là các di vật, di sản chuyển tải nền văn hiến, văn hóa lâu đời của Việt Nam như 82 tấm Bia tiến sĩ, Khuê văn các, Nhà bái đường…

Văn Miếu Thăng Long - Hà Nội được xây dựng vào năm 1070, dưới thời Vua Lý Thánh Tông (1054-1072) là nơi thờ Khổng Tử và 72 học trò của ông. Năm 1076, Vua Lý Nhân Tông lập ra Quốc Tử Giám bên cạnh Văn Miếu làm nơi học tập cho các Hoàng Thái Tử và con em tầng lớp quý tộc, trở thành trường học đầu tiên của Việt Nam…  Ngày nay, người dân vẫn quen gọi là Văn Miếu - Quốc Tử Giám nhưng theo giới nghiên cứu, Văn Miếu và Quốc Tử Giám tuy nằm trong một không gian nhưng ý nghĩa, kiến trúc, giá trị khác nhau. 82 tấm Bia tiến sĩ nằm trong Nhà Thái học thuộc Văn Miếu nên gọi tên Bia tiến sĩ Văn Miếu thì chính xác hơn dù có thể xưng là Bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

82 tấm Bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám được dựng trong khoảng gần 300 năm từ 1484 dưới triều Vua Lê Thánh Tông đến năm 1779 triều Lê Chiêu Thống. 82 tấm bia ghi lại lịch sử các khoa thi, tên tuổi của những bậc hiền tài đỗ đạt… 82 tấm bia ứng với 82 khoa thi được tổ chức. Nhiều địa phương ở nước ta và cả bên Trung Quốc đều có Văn Miếu, có bia tiến sĩ. Nhưng Bia tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám vẫn có nét độc đáo là có bài văn thể ký (lối văn biền ngẫu) thể hiện tư tưởng giáo dục, biểu dương chính sách sử dụng hiền tài…

Trong khi Bia tiến sĩ ở Trung Quốc chỉ lưu danh tên tuổi người đỗ mà không có bài văn. Hay như Bia tiến sĩ ở Văn Miếu - Huế cũng chỉ rập khuôn Bia tiến sĩ Triều Thanh - Trung Quốc là chỉ ghi họ tên và xuất thân mấy người đỗ đạt mà không có bài văn. Ngay trên Tấm bia đầu tiên dựng vào năm 1448 có đề một câu bất hủ mà đến nay người Việt ai ai cũng thuộc nằm lòng: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí vững thì thế nước mạnh và thịnh, nguyên khí kém thì thế nước yếu và suy, cho nên các đấng thánh đế minh vương không ai không chăm lo xây dựng nhân tài”.

Chính nét khác biệt và độc đáo đó của Bia tiến sĩ Văn Miếu đã được UNESCO ghi nhận và đánh giá cao. Cách đây vài năm khi Việt Nam chuẩn bị các di sản đầu tiên tham gia đề cử  UNESCO xét ghi danh vào danh sách Di sản tư liệu thế giới, ban đầu Bia tiến sĩ Văn Miếu không được đoái hoài đến mà chỉ có hai di sản được đề cử xây dựng Hồ sơ đệ trình là Mộc bản triều Nguyễn và Bộ ảnh Đông Dương.

Nhưng qua những bước ban đầu xây dựng Hồ sơ đệ trình, chính các chuyên gia UNESCO đã tư vấn cho Việt Nam xây dựng Hồ sơ Bia tiến sĩ Văn Miếu thay cho Bộ ảnh Đông Dương. Lý do đơn giản là Bia tiến sĩ Văn Miếu hội đủ hai yếu tố cơ bản của những di sản đệ trình vào danh sách này là độc bản và có tính nguyên vẹn. Thực tế, trải qua bao biến cố lịch sử, Văn Miếu - Quốc Tử Giám ngày nay đã nhiều lần thay đổi, bổ sung, tôn tạo, tu bổ… Ngay cả mái che Bia tiến sĩ tại Nhà Thái học - Văn Miếu hiện cũng đã qua nhiều lần phục dựng nhưng Bia tiến sĩ thì hàng trăm năm nay vẫn y nguyên chỗ cũ và còn lưu giữ đuợc nhiều yếu tố gốc nguyên bản.

Điều đáng nói là cho đến nay Việt Nam có trên chục di sản được UNESCO vinh danh là Di sản của thế giới thuộc nhiều danh sách khác nhau nhưng với Bia tiến sĩ Văn Miếu, đây chỉ mới là Di sản thế giới đầu tiên được UNESCO vinh danh của Thủ đô 1.000 năm tuổi. Không ít địa phương có hai di sản thế giới như Quảng Nam với di sản Thánh địa Mỹ Sơn và Khu phố cổ Hội An hay Phú Thọ hiện đang xây dựng hai Hồ sơ di sản đệ trình UNESCO là Hát Xoan và Phong tục tập quán tín ngưỡng thờ Vua Hùng…

Năm 2010, Hà Nội cũng đã và đang đệ trình UNESCO xét vinh danh ba di sản: Bia tiến sĩ Văn Miếu, Hội Gióng và Hoàng Thành Thăng Long. Việc Bia tiến sĩ Văn Miếu được UNESCO vinh danh vì thế thực sự là một tín hiệu vui cho dịp Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội và hy vọng cũng sẽ mở ra một “mùa” bội thu Di sản thế giới của Thủ đô trong năm 2010.

Phúc Nghệ

bình luận(0 bình luận)

Cùng chuyên mục
Top