Cõi linh thiêng của nữ họa sĩ Chế Kim Trung

0 Vương Tâm
ANTD.VN - Nhìn bảng thống kê tác phẩm được giải thưởng của nữ họa sĩ Chế Kim Trung (SN 1971), dân tộc Chăm - Ninh Thuận, tôi ngạc nhiên với số lượng đầy tràn đến 3 trang giấy. Dường như tính từ giải thưởng đầu tiên từ năm 2003 đến nay, không năm nào chị không đoạt giải, thậm chí không ít năm còn nhận liền 2, 3 giải cùng lúc. Quả là một kỷ lục khó mấy ai vượt nổi!

ảnh 1Nữ họa sĩ Chế Kim Trung

Cầm cọ như thần linh mách bảo

Khi đến phòng tranh của họa sĩ Chế Kim Trung trên đường Ngô Gia Tự, TP Phan Rang, ai cũng bất ngờ vì được hòa mình vào không gian lễ hội Chăm. Một cảm giác kỳ lạ ập đến. Náo nức với những cảm xúc tưng bừng của sắc màu. Đó là sự dạt dào trong tâm hồn Chế Kim Trung tràn lên những bức họa về lễ hội. Phải nói đây cũng là một trường hợp hiếm có trong làng hội họa. Chế Kim Trung như bứt thoát khỏi những phiền lụy, siêu thoát khỏi những lo toan, để sống với độ âm vang của nhạc điệu, và những bản thánh ca Chăm, mơ mộng với sắc màu. Chị có triết lý riêng về dân tộc mình và có cách thể hiện cụ thể với từng lễ hội Chăm. Mỗi lần vẽ, dường như Chế Kim Trung “Quỳ gối trước mặt trời thức giấc mỗi sớm mai” (thơ Inrasara), để cầm cây cọ như thần linh mách bảo. Chị vẽ, và coi đó là một lời tạ ơn với dân tộc mình. Cứ thế những bức tranh lễ hội ra đời trong xưởng vẽ bề bộn sắc màu. Đó là những “Lễ hội đầu năm”; “Lễ hội cắt tóc”; “Lễ hội Katê”… đến “Lễ hội cầu mưa”; “Lễ hội Rijapraung”; “Làng Chăm ơn Bác”… hay “Tục lễ Rija Prong”; “Lễ hội Play Chăm”… Những nỗi niềm Chăm xốn xang, bay bổng và say đắm trong tâm hồn Chế Kim Trung. Mỗi lần vẽ là một lần chiêm nghiệm với nhịp điệu sắc màu qua từng lễ hội. Chế Kim Trung luôn luôn nhắc nhở trong trái tim rằng: “Sống là nghĩa tạ ơn - ơn ngãi đầy tràn. Tạ ơn làm cho ta lớn lên”. 

Tiếp xúc với chúng tôi, khi đang vẽ một bức tranh “Sắc màu Chăm”, nữ họa sĩ Chế Kim Trung tâm sự: “Luận án bảo vệ Thạc sĩ của tôi ở Thái Lan năm 2013, gồm 50 bức vẽ trong 3 năm liên tục, miêu tả 80 lễ hội Chăm”. Một con số ấn tượng, bởi đó cũng chính là một kỷ lục chị đã xác lập ngay trên đất bạn, khi chỉ vẽ về lễ hội của một dân tộc. Đồng thời Chế Kim Trung cũng là người đầu tiên trình bày với thế giới, về sắc màu văn hóa Chăm, như một sự khám phá những bí ẩn của một dân tộc đã từng có thời kỳ vàng son trong quá khứ. Mỗi lễ hội là một nhịp điệu sắc màu. Mỗi lễ hội là một cõi linh thiêng. Mỗi lễ hội là sự mơ mộng và khởi sắc của một ngày mới, mà Chế Kim Trung coi như một lần thăng hoa. Lãng mạn và tràn đầy cảm xúc. Đó là cõi mê đầy trầm luân mà trái tim người nghệ sĩ ký gửi và siêu thoát.

Hiện họa sĩ Chế Kim Trung giảng dạy tại Trung tâm Kỹ thuật Tổng hợp -Hướng nghiệp dạy nghề ở Phan Rang, Ninh Thuận. Ở đây chị được phát huy sở trường về hội họa và khai thác sâu nền văn hóa Chăm đã khuất lấp theo thời gian. Đó là kho tàng vô tận cho nghệ thuật hội họa…

ảnh 2

Một giọng gốm mới - Chế Kim Trung

Ngay từ thời mới khởi nghiệp hội họa, Chế Kim Trung đã bắt đầu làm quen với gốm Bầu Trúc, cũng như những hoa văn thổ cẩm của làng Mỹ Nghiệp. Bởi đó chính là quê hương và cảm xúc trẻ thơ đầu tiên về vóc dáng dân tộc mình bên cạnh những lễ hội mang yếu tố thần bí. Dưới những bức tranh tràn ngập trong phòng trưng bày, hàng trăm bình lọ gốm Chăm, sáng bừng trong những nét hoa văn mới lạ. Đó chính là những bình lọ, đĩa tranh do chính tay Chế Kim Trung làm, trong làng gốm Bầu Trúc. Chị đã đưa hội họa lên mặt diện cong tạo nét huyền ảo. Và những chiếc bình gốm trơn của Bầu Trúc được chị khoác cho chiếc áo hoa mới. Khi rạo rực với sắc đỏ của lễ hội. Khi lại dịu dàng với màu xanh của điệu múa lụa mộng mơ. Hoặc vàng óng như nắng chan hòa trên sa mạc cũng những bông cỏ hoa bay phơ phất trước gió. Đó là một gốm mới đầy hoài bão mang tên Chế Kim Trung. Khi xem bức họa vũ nữ Apsara trên bình gốm, với những đường cong kỳ diệu, chúng tôi chợt nhớ đến câu thơ của Chế Lan Viên, thật say đắm: “Cả trời đất đêm nay tràn ánh sáng. Bên Chiêm nương ta say uống nguồn mơ” (Ánh sáng). Và   đó chính là nguồn mơ của Chế Kim Trung trên chiếc bình gốm Bầu Trúc. 

Điều khó nhất là khi Chế Kim Trung đưa được cái thần của các lễ hội lên những họa tiết và hoa văn trên gốm và thổ cẩm. Yếu tố thần linh đã hiện lên bằng sắc màu và mảng miếng theo ngôn ngữ trừu tượng của nghệ thuật. Quả đó là sự táo bạo, khi họa sĩ Chế Kim Trung muốn đổi giọng gốm Chăm, nơi đã được định hình hơn một ngàn năm qua. Một cảm xúc khi thì trầm mặc u buồn, khi lại lao xao dịu dàng, hoặc có lúc náo nức mộng mơ tràn lên mặt gốm. Nhưng chị đã thành công.  Đó là chùm tác phẩm “Các loại gốm Chăm” của Chế Kim Trung được nhận Bằng Danh dự trong Triển lãm Gốm Việt Nam, năm 2008. Cũng từ đó người xem bắt đầu chú ý tới một giọng gốm mới ở Ninh Thuận. Du khách tìm hiểu và chọn mua bởi sự khác lạ của gốm Chế Kim Trung. Liên tiếp sau đó là những sản phẩm gốm mới ra đời trong xưởng gốm của chị. Ta có thể nói đến tác phẩm “Đèn trang trí gốm - thổ cẩm” cũng như những thiết kế “Thời trang dân tộc Chăm” của Chế Kim Trung cũng được nhận Bằng Danh dự tại Triển lãm “Mỹ thuật ứng dụng toàn quốc”, năm 2009.

ảnh 3

ảnh 4Trong tranh của Chế Kim Trung, mỗi lễ hội là một nhịp điệu sắc màu, một cõi linh thiêng, mơ mộng

Kỷ lục về nhân vật trong tranh

Đáng chú ý, trong dòng tranh về lễ hội của họa sĩ Chế Kim Trung, có nhiều tác phẩm về Bác Hồ. Đó là một thế giới sáng tạo tiếp nối “trường cảm xúc” lễ hội của nữ họa sĩ. Những tranh dựng hình tượng Bác Hồ, dường như cũng là tranh “Lễ” dâng hương, tưởng nhớ đến công đức của “Người”. Đó là những tác phẩm “Làng Chăm ơn Bác” (Giải A); cùng đoạt giải Xuất sắc trong cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, năm 2013; Hay như bức “Người Chăm làm theo lời Bác”, hoặc “Bác Hồ với đồng bào Chăm”, “Miền nam trong trái tim Bác”… Đây là những tác phẩm thể hiện ngôn ngữ tạo hình, khắc họa hình tượng Bác Hồ chân thực và xúc động, giữa sự quây quần, tin yêu của dân tộc Chăm. Những tác phẩm này có những bố cục mở rộng, tràn đầy năng lượng tương tác giữa các nhân vật với vị Chủ tịch kính yêu. 

Đặc biệt bức tranh nào về đề tài Bác Hồ cũng có nhiều nhân vật trong tác phẩm. Họa sĩ coi đây tựa những lễ hội lớn của dân tộc. Có bức tới cả trăm người, ở mỗi khắc họa khác nhau nhưng đều chung một nét thành kính và tràn ngập niềm vui. Trong nhiều bức về lễ hội, có thể nhiều nét chấm phá để tạo nên số đông, nhưng với tác phẩm về Bác Hồ với người Chăm lại rất sáng láng và thể hiện tình cảm của mỗi nhân vật. Đó là cái khó của cấu trúc tác phẩm mà Chế Kim Trung đã dầy công sáng tạo. Vô hình trung, nữ họa sĩ Chế Kim Trung được coi là người chuyên vẽ về lễ hội, và cũng là người vẽ nhiều nhân vật nhất trong hành trình sáng tạo nghệ thuật sắc màu Ka-tê và thế giới tinh thần và văn hóa của cộng đồng người Chăm. Có lẽ chính vì sự đóng góp xuất sắc đó, họa sĩ Chế Kim Trung đã được bầu vào Ban chấp hành Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, nhiệm kỳ (2017-2022). 

bình luận(0 bình luận)

Cùng chuyên mục
Top