Hiến kế cho lễ hội trở về thực chất

0 TS.Nguyễn Minh Phong
ANTD.VN - Cần phải “định chuẩn” giá trị đúng đắn cho hoạt động tổ chức lễ hội. Chuẩn hóa công tác tổ chức lễ hội ở đây không phải về mặt nội dung, mà về mặt quản lý và nhận thức.

Những năm gần đây xu hướng tổ chức lễ hội khá xô bồ, lộn xộn và ngày càng gia tăng cảnh phát, ném và ngả mũ, ngả nón xin ấn, xin lộc và tranh cướp tài lộc… làm mất đi giá trị văn hóa của lễ hội. Có 3 nguyên nhân dẫn đến tình trạng này: Về nhận thức, do nhận thức một chiều, chưa đúng đắn của những người tổ chức lễ hội và một bộ phận người tham gia lễ hội.

Về mặt pháp lý, do thiếu sự “chuẩn hóa” trong quy định tổ chức lễ hội, thiếu các tiêu chí chuẩn mực thực tế minh bạch “định danh” và nhận diện thế nào là lễ hội có bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống như vốn có xưa nay và thế nào là lễ hội hay hành vi lạm dụng lễ hội như một hình thức kinh doanh thuần túy thương mại. Về mặt kinh tế, do nhiều lễ hội được tổ chức nhằm kích thích hoạt động kinh tế du lịch và kinh doanh dịch vụ ăn theo để có nguồn bù đắp cho chi phí tổ chức kiểu “xã hội hóa”, cũng như để có cơ hội tăng thu ngân sách cho đơn vị tổ chức từ các khoản thu vé, phí trực tiếp hay biến tấu. 

Lễ hội như “hội chợ thương mại”

Khi mục tiêu lợi ích kinh tế được coi là chủ đạo và chi phối các hoạt động lễ hội như một hình thức kinh doanh có lợi, thì các lễ hội văn hóa dễ biến thành hoạt động “hội chợ thương mại” đậm chất kinh doanh thuần túy thay vì lễ hội văn hóa giàu tính nhân văn...

Đặc biệt, việc tranh cướp lộc bằng cách trèo lên đầu lên cổ nhau giữa đám đông người tham dự lễ hội không chỉ là một lệch chuẩn văn hóa truyền thống “nhường cơm sẻ áo”, “bầu ơi thương lấy bí cùng…” của cha ông, mà còn kích thích tính ích kỷ, chỉ biết “lợi mình, hại người”, tranh đoạt quyền lợi và biến mất mát của người khác thành hạnh phúc và may mắn của bản thân, cũng như khiến những lễ hội kiểu này khó có sự phát triển bền vững và giàu tính nhân văn, khó hấp dẫn du khách quốc tế, thậm chí tiềm ẩn rủi ro cao về trật tự an ninh, an toàn xã hội.

Mỗi lễ hội có giá trị văn hóa, nét hình thức và nội dung riêng biệt, mang tính địa phương cụ thể, nhưng cần những chuẩn mực chung và có những quy định pháp luật một cách rõ ràng, cụ thể để tăng cường tuyên truyền, thông tin chấn chỉnh và thống nhất nhận thức về lễ hội, giúp các đơn vị tổ chức, cơ quan quản lý và người dân tham dự hiểu rõ những hành vi nào được xem là chuẩn mực, nên có và thế nào là những biểu hiện phản cảm, biến tướng, sự lạm dụng nên tránh, bị lên án, bị hạn chế hoặc cấm và cơ quan quản lý cũng có thể thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm khi cần thiết. 

Lễ hội là hoạt động tôn vinh văn hóa cộng đồng

Nhu cầu đi lễ, cầu mong gia đình mạnh khỏe, một năm bình an may mắn là nguyện vọng chính đáng của mỗi người dân và ở các nước cũng không ngoại lệ. Tuy nhiên, có một thực tế ở Việt Nam dường như người dân có thói quen đến lễ hội xin “quan lộc” và “tài lộc” nhiều hơn.

Thực tế này một phần ảnh hưởng từ cơ chế “xin-cho” kéo dài từ xa xưa và một phần còn do từ thực tế những sự được-mất cá nhân, cũng như nhiều sự thiếu minh bạch và công bằng xã hội khác, khiến nhiều người không tin vào sự phấn đấu tự thân, chủ quan trong sự nghiệp, công việc của mình. Họ phải viện đến thần linh chở che, phù hộ, hoặc dùng đường tắt xin lộc, “mua thần bán thánh” cho nhanh…

Lễ hội cần phải là biểu trưng các hoạt động tôn vinh văn hóa cộng đồng, không phải là dịp tốt cho sự lạm dụng kinh doanh phát ấn và lộc, thậm chí “chạy thánh” kích thích tính ích kỷ, trục lợi cá nhân.

Trước những sự lạm dụng, biến tướng trong tổ chức ở một số lễ hội hiện nay, nếu chỉ dừng lại ở biện pháp tuyên truyền và hô hào, thiếu vắng các quy định cụ thể, chế tài đủ mạnh thì khó ngăn chặn “lợi ích nhóm” về kinh tế lấn át nhu cầu và yêu cầu gìn giữ, truyền tải những giá trị văn hóa vốn có từ các lễ hội này.

“Xã hội hóa” các lễ hội là cần, nhưng cũng cần có quy định công khai, minh bạch việc chi phí, thu góp, sử dụng các khoản tiền liên quan đến tổ chức lễ hội; khuyến khích cơ chế tự quản công khai phù hợp bảo đảm hài hòa các lợi ích, nhất là phải vì lợi ích xã hội lành mạnh chung, giảm thiểu tình trạng mập mờ và lạm dụng lòng thành tín của người dân.   

Tình trạng tranh cướp lộc và “chạy thánh” thường giảm cùng với sự phát triển một xã hội được quản lý văn minh, công bằng và dân chủ hơn.

bình luận(0 bình luận)

Cùng chuyên mục
Top