Mất dần dấu ấn văn hóa

0 Xuân Hoàng
(ANTĐ) - Tốc độ đô thị hóa quá nhanh của TP.HCM đã khiến bộ mặt kiến trúc của thành phố đang mất dần đi dấu ấn lịch sử. Không gian đô thị của Sài Gòn xưa, TP.HCM hôm nay không còn nhiều thứ đáng gọi là bản sắc của thành phố 300 tuổi.

Không gian kiến trúc TP.HCM:

Mất dần dấu ấn văn hóa

(ANTĐ) - Tốc độ đô thị hóa quá nhanh của TP.HCM đã khiến bộ mặt kiến trúc của thành phố đang mất dần đi dấu ấn lịch sử. Không gian đô thị của Sài Gòn xưa, TP.HCM hôm nay không còn nhiều thứ đáng gọi là bản sắc của thành phố 300 tuổi.

Nhạt nhòa kiến trúc đặc thù

Nhiều trục đường chính những tưởng sau khi nâng cấp, mở rộng sẽ trở thành không gian kiến trúc điển hình của TP.HCM, nhưng thực tế trục đường từ sân bay Tân Sơn Nhất đến Hoàng Văn Thụ-Nguyễn Văn Trỗi-Nam Kỳ khởi nghĩa-Dinh Thống nhất, đã không chú trọng thiết kế thẩm mỹ ngay từ khi triển khai dự án, khiến tuyến đường huyết mạch này nham nhở, màu sắc hỗn độn, không có phong cách rõ rệt.

TP.HCM ngày càng hiện đại nhưng thiếu bản sắc

Tuyến đường 2 bờ sông kênh Nhiêu Lộc dự kiến sẽ tạo thành những con đường 3 làn rộng chạy theo con sông uốn lượn khắp thành phố, vậy mà đường đã giải tỏa, kè cũng xong, chẳng thấy ai bàn đến việc thiết kế, quy hoạch không gian kiến trúc 2 bên sông như thế nào, nhà cửa xây dựng lộn xộn, mạnh ai nấy làm, kiến trúc nhái kiểu châu Âu một cách thô thiển trong khi những cây cầu bắc qua sông, không tạo nên vẻ mặt mới cho không gian đô thị. Kiến trúc tiêu biểu của Sài Gòn xưa trên bến, dưới thuyền cũng không còn dấu vết ở Đại lộ Đông Tây, thay vào đó là cảnh quan không gian bị cắt vỡ, từng tòa nhà đơn lẻ thì đẹp, tổng thể cả khu vực lại rất xấu, nhô ra thụt vào. Rồi hầm Thủ Thiêm, rất ấn tượng, có thể nói đẹp song lại đang thiếu một giá trị tinh thần nào đó, tức là vẻ đẹp đó vẫn chưa để lại dấu ấn đặc thù.

Tại trung tâm thành phố, khu vực biệt thự tại quận 1, 3 với thống kê 108 di tích kiến trúc Pháp cần bảo tồn. Tuy nhiên, hiện con số này giảm đi rất nhiều, thay vào đó là những tòa nhà cao tầng, hiện đại. Một số khu vực cũng mất dần bản sắc vốn có khi khuôn viên được sử dụng vào các mục đích thương mại, tình trạng chia tách biệt thự cho nhiều hộ cư trú, công trình cũ xuống cấp bị cơi nới, biến dạng hay tháo dỡ để xây dựng lại công trình khác; nhiều dãy phố người Hoa ở quận 5, quận 6 bắt đầu đan xen những nhà phố xây mới hoặc công trình cao tầng với kiến trúc chưa thực sự phù hợp, nhiều điểm làm mất đi vẻ lắng đọng, thư thái khi chen lấn các đền chùa, nhà cổ...

Bảo tồn, quy hoạch kiến trúc như thế nào?

PGS-TS. Nguyễn Trọng Hòa, Chủ tịch Hội đồng Kiến trúc-Quy hoạch TP.HCM nhận xét, thời gian qua, kiến trúc đô thị TP.HCM chưa định hình rõ các mảng, tuyến cảnh quan đặc trưng như mảng cao tầng, tuyến phố, mảng biệt thự… do chưa được nghiên cứu và pháp lý hóa một cách hệ thống. Trên góc độ không gian đô thị gắn với đặc điểm tự nhiên, thành phố chưa nhận dạng được những bản sắc đô thị đặc trưng cho mỗi loại khu vực với điều kiện tự nhiên khác nhau, dù cho thực tế các khu dân cư, khu đô thị mới được phát triển theo nhiều loại từ nơi đất tốt, cao, ít kênh rạch cho đến nơi đất xấu, thấp, kênh rạch chằng chịt…

Các dáng dấp đô thị cũ đang dần mất đi, trong khi phần đô thị mới cấy xen vào đây đó chưa thực sự có cùng ngôn ngữ. Bố cục không gian tầng cao cũng chưa có hệ thống trên toàn thành phố. Bên cạnh đó, TP.HCM hiện đang trong quá trình phát triển mạnh mẽ, đặc biệt, đối với khu trung tâm. Do vậy, tại những khu “đất vàng”, các biệt thự này nếu chỉ để ở sẽ vô cùng lãng phí, thành phố cần có phương án xã hội hóa, bảo tồn các biệt thự nguyên trạng, đúng chức năng, biệt thự nào quá xuống cấp hoặc không có giá trị nhiều thì nên bảo tồn theo hướng làm cho chúng phù hợp hơn với thực tế và phải kiên quyết giữ lại cho bằng được kiến trúc bên ngoài.

KTS Hồ Thiệu Trị cho rằng, kiến trúc TP.HCM có phần hỗn loạn, thiếu trật tự và sự sắp xếp bài bản, thiếu tổ chức một cách tổng thể, hài hòa, đồng bộ cho nên chưa tạo được hình bóng của một đô thị văn minh, hiện đại. Gần như chưa thể nhận dạng được kiến trúc Việt Nam đương đại trong đô thị TP.HCM. Vì thế, việc cần làm đầu tiên đối với TP.HCM là phải gìn giữ, phát triển tiếp nối các di sản. Những công trình mới hiện đại muốn có bản sắc phải dựa trên những nét đặc trưng riêng của cái cũ.

Nếu TP.HCM cứ xóa toàn bộ những cái cũ để xây nên một thành phố hiện đại thì sẽ trở thành Singapore, phố đông Thượng Hải, Hồng Kông… mang nặng kiến trúc phô trương, quảng bá cho nền kinh tế chứ không tìm được những nét đặc trưng của thời gian, của lịch sử, của chiều dài văn hóa. Thiết kế kiến trúc cảnh quan đô thị hiện đại phải theo hướng tôn trọng và thân thiện với thiên nhiên, tận dụng tối đa lợi ích và hạn chế những tác động bất lợi từ môi trường thiên nhiên: đặc biệt bảo vệ và tận dụng mạng lưới sông rạch đặc trưng ở thành phố, sử dụng hiệu quả ánh sáng Mặt trời, gió tự nhiên, giải quyết kỹ thuật hạ tầng đô thị kết hợp cảnh quan và thoát nước đô thị bằng hệ thống hồ cảnh quan vận hành: hồ điều tiết, mảng xanh thấm nước mưa, bổ sung nước ngầm...

Khía cạnh VHXH, cần tạo lập bản sắc kiến trúc đô thị TP.HCM qua việc xác định và phát huy các giá trị đặc thù: sông Sài Gòn, hệ thống kênh rạch, các khu lõi đô thị cũ với những công trình mang giá trị lịch sử - văn hóa đan xen những không gian đường phố thân thiện, gần gũi với tập quán sinh hoạt nhân dân thể hiện quá trình phát triển bằng khai thác mặt nước, không gian đi bộ 2 bên dòng sông, nơi gặp gỡ giao lưu của các thế hệ, tập thể dục... Trong những ngày lễ hội, không gian bờ sông trở thành không gian lễ hội, nơi bắn pháo hoa, chỗ tổ chức các trò chơi và tổ chức các sân khấu gắn liền với nước. Song song đó, các cây cầu cũng phải là phương tiện thể hiện thẩm mỹ đô thị với kiến trúc riêng của nó.

Tuy nhiên, việc quy hoạch kiến trúc cho một đô thị văn minh, hiện đại, phát triển bền vững trong tương lai kết hợp được quá khứ văn hóa đặc sắc, truyền thống của Sài Gòn xưa, nhiều năm nay, hội thảo nhiều, biết rõ những khiếm khuyết song vẫn là bài toán cực kỳ khó cho các nhà khoa học và chính quyền thành phố.

Xuân Hoàng

bình luận(0 bình luận)

Cùng chuyên mục
Top