Cách hữu hiệu để ngăn ngừa virus SARS-CoV-2 xuất hiện các biến thể mới

  • 07/06/2021 06:22
  • 0 bình luận
  • Thu Nguyên
  • In bài
ANTD.VN - Virus SARS-CoV-2 gây ra đại dịch Covid-19 đang phát triển, với các biến thể mới xuất hiện. Virus càng lan rộng, nó càng có cơ hội đột biến thành các biến thể dễ lây lan hơn. Và trong khi các nghiên cứu cho thấy vaccine hiện tại vẫn có hiệu quả chống lại các biến thể này, việc kiểm soát sự lây truyền của chúng là cách tốt nhất để ngăn chặn các biến thể mới xuất hiện.
Cách hữu hiệu để ngăn ngừa virus SARS-CoV-2 xuất hiện các biến thể mới ảnh 1

Kiểm soát không cho dịch Covid-19 lan rộng nhằm ngăn chặn các biến thể mới xuất hiện

Virus càng lan rộng, khả năng xảy ra đột biến nguy hiểm càng lớn

Hầu hết các đột biến là vô hại, nhưng đôi khi virus có được những thay đổi di truyền tạo lợi thế cho nó. Các đột biến trong protein tăng đột biến trên bề mặt của virus có thể khiến nó dễ dàng bám vào và xâm nhập vào tế bào người. Virus càng lan rộng thì khả năng xảy ra đột biến nguy hiểm càng lớn. Nhưng những biến thể này xảy ra như thế nào và điều gì khiến một số biến thể dễ lây lan hơn những biến thể khác?

Bộ gene của virus SARS-CoV-2 được tạo thành từ gần 30.000 nucleotide - các phân tử chứa chỉ thị cho các axit amin tạo nên protein của nó. Nhưng giống như tất cả các loại virus, mã di truyền này không được thiết lập sẵn. Khi virus lây nhiễm vào một tế bào, nó sẽ tạo ra hàng nghìn bản sao của chính nó và đôi khi gây ra lỗi trong quá trình này. Hầu hết những đột biến này là vô hại và không dẫn đến những thay đổi lớn về cách virus lây nhiễm và lây lan trong quần thể.

Tuy nhiên, đôi khi những thay đổi di truyền này có thể giúp virus “đi trước một bước”, dẫn đến các biến thể dễ lây lan và dễ lây lan hơn. Ông Ian Mackay, một nhà virus học tại Đại học Queensland, cho biết: “Mỗi biến thể là một phiên bản khác về mặt di truyền của virus so với phiên bản trước đó. Kết quả của những đột biến này là chúng có thể truyền hiệu quả hơn một chút”.

Tại sao chúng dễ lây lan hơn?

Các đột biến có thể dẫn đến những thay đổi trong bất kỳ bộ phận nào của virus, nhưng những thay đổi trong các protein đột biến của nó được các nhà nghiên cứu quan tâm nhất. Các protein tăng đột biến này giúp virus bám vào và xâm nhập vào các tế bào của vật chủ. Biến thể B.1.1.7 - được gọi là Alpha - xuất hiện ban đầu ở Anh có 3 đột biến chính trong protein đột biến của nó.

Các biến thể có đột biến đáng kể được WHO liệt kê là “biến thể cần quan tâm”, vì chúng có liên quan đến việc tăng khả năng lây truyền và mức độ nghiêm trọng, và có thể tác động đến khả năng miễn dịch. “Những đột biến đó có thể làm cho protein đột biến liên kết chặt chẽ hơn với các thụ thể của tế bào người. Điều đó có nghĩa là nhiều tế bào bị nhiễm ở người đó hơn so với biến thể trước đó” - Giáo sư Mackay nói.

Biến thể B.1.617 lần đầu tiên được phát hiện ở Ấn Độ có hai đột biến xác định trong protein đột biến của nó: E484Q và L452R. Những đột biến này giúp virus lây nhiễm vào tế bào dễ dàng hơn và né tránh phản ứng kháng thể của hệ thống miễn dịch.

Dòng phụ B.1.617.1 của biến thể Ấn Độ - còn được gọi là Kappa có một đột biến bổ sung trong protein đột biến của nó có tên là Q1071H.

Dòng phụ B.1.617.2 dễ lây nhiễm hơn đang gia tăng ở Anh - còn được gọi là Delta - chứa nhiều đột biến hơn trong đột biến của nó, nhưng thiếu đột biến E484Q được tìm thấy trong Kappa. Thay vào đó, nó có T478K, một đột biến khác có liên quan đến tỷ lệ lây nhiễm cao, đặc biệt là ở Mexico và Mỹ.

Raina MacIntyre, chuyên gia về an toàn sinh học và các bệnh truyền nhiễm tại Vương quốc Anh cho biết: “Trong khi vẫn chưa có nhiều dữ liệu về dòng phụ Kappa, sự lây lan của giống loài dễ lây nhiễm hơn ở Anh. Delta có khả năng lây truyền cao hơn tới 50% so với biến thể B.1.1.7 - còn được gọi là Alpha - được xác định lần đầu tiên ở Anh vào tháng 12 năm ngoái. Trên hết, Alpha đã có khả năng lây truyền cao hơn từ 50 đến 100% so với biến thể D614G thống trị vào năm 2020. Điều đó có nghĩa là nó có thể khó kiểm soát hơn nhiều” - Giáo sư MacIntyre nói.

Sẽ còn bao nhiêu biến thể nữa?

Mặc dù rất khó dự đoán có bao nhiêu biến thể SARS-CoV-2 mới mà chúng ta có thể thấy trong tương lai, nhưng có một điều chắc chắn: virus, giống như tất cả các mầm bệnh, sẽ tiếp tục phát triển. Virus càng lan rộng, nó càng có cơ hội đột biến thành các biến thể dễ lây lan hơn.

Sebastian Duchene, một nhà dịch tễ học tại Đại học Melbourne, cho biết các đột biến xảy ra ngẫu nhiên, nhưng theo dõi tốc độ xảy ra của chúng có thể cho chúng ta biết liệu những thay đổi di truyền này có làm phát sinh một biến thể hay không, Ví dụ, biến thể Alpha ở Anh tích lũy khoảng 20 đột biến trong 3 tháng - nhiều hơn nhiều so với tỷ lệ trung bình của một hoặc hai đột biến mỗi tháng. “Nó đã phải di chuyển nhanh hơn rất nhiều trong khoảng thời gian đó để tích lũy các đột biến” - Tiến sĩ Duchene nói.

Nói cách khác, virus lây nhiễm càng nhiều người thì càng có nhiều cơ hội nhận được đột biến mang lại lợi thế cho nó. Theo Giáo sư Mackay: “Với số lượng tuyệt đối mà loại virus này đã lây nhiễm, đã có rất nhiều cơ hội để virus đột biến thành các phiên bản mới và tốt hơn. Và trong khi các nghiên cứu ban đầu cho thấy vaccine hiện tại vẫn có hiệu quả chống lại các biến thể này, việc kiểm soát sự lây truyền của chúng là cách tốt nhất để ngăn chặn các biến thể mới xuất hiện. Bản chất của mầm bệnh là chúng tiếp tục phát triển và tạo ra những đột biến mới. Càng nhiều người bị nhiễm, xác suất xuất hiện nhiều biến thể càng lớn”.

Tên gọi mới do WHO đặt cho các biến thể của virus SARS-CoV-2:

B.1.1.7: Alpha

B.1.351: Beta

P.1: Gamma

B.1.429: Epsilon

B.1.526: Iota

B.1.617.1: Kappa

B.1.617.2: Delta

(Theo ABC.net)

Tin cùng chuyên mục